Հելոուինը տեղ ունի՞  քրիստոնեական հասարակության մեջ

Հոկտեմբերի 31-ին աշխարհի տարբեր երկրներում նշվում է Հելոուինը․ փողոցները, խանութներն ու ժամանցի վայրերը զարդարվում են սարսափազդու կերպարներով, մարդիկ դիմակներ ու տարազներ են հագնում, երեխաները տնետուն շրջում՝ քաղցրավենիք հավաքելով։ Տոնը, որը դարեր առաջ ձևավորվել է հին կելտական հավատալիքների հիման վրա, այսօր դարձել է համաշխարհային մշակույթի և ժամանցի մաս։ Սակայն Հելոուինի տարածումը միանշանակ չի ընդունվում․ դրա պատմական արմատները, խորհրդանիշներն ու գաղափարական բովանդակությունը շարունակում են քննարկումների առիթ դառնալ։ Հայաստանում ևս տոնը տարեցտարի ավելի տեսանելի է դառնում, իսկ Հայ Առաքելական եկեղեցին քննադատաբար է վերաբերվում դրա տարածմանը։

Տոնի անվանումը ևս կապված է քրիստոնեական օրացույցի հետ։ VIII դարում Հռոմի պապ Գրիգոր III-ը նոյեմբերի 1-ը սահմանեց որպես բոլոր սրբերի հիշատակության օր։ Դրան նախորդող երեկոն կոչվեց All Hallows’ Eve՝ «Բոլոր սրբերի օրվա նախօրե», որից էլ առաջացավ Halloween անվանումը։ Այսպիսով՝ Հելոուինի ձևավորման վրա ազդեցություն են ունեցել ինչպես նախաքրիստոնեական կելտական սովորույթները, այնպես էլ արևմտյան քրիստոնեական ավանդույթները։ Դարերի ընթացքում այն վերափոխվել է՝ ձեռք բերելով ներկայիս տեսքը։

Այսօր Հելոուինը հատկապես մեծ տարածում ունի ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Իռլանդիայում և Մեծ Բրիտանիայում։ ԱՄՆ-ում այն վերածվել է լայնածավալ տոնակատարության․ երեխաները հագնում են տարբեր կերպարների զգեստներ և շրջում տներից տուն՝ «trick-or-treat» ավանդույթով քաղցրավենիք հավաքելու համար։ Մեծահասակները կազմակերպում են դիմակահանդեսներ ու թեմատիկ երեկույթներ, իսկ տներն ու փողոցները զարդարվում են դդումներով, կմախքներով, սարդոստայններով և այլ խորհրդանիշներով։

Հելոուինի ամենահայտնի խորհրդանիշներից մեկը՝ ներսից լուսավորված ու փորագրված դդումը, ծագել է իռլանդական և շոտլանդական ժողովրդական ավանդույթներից։ Այսպիսով՝ հին ծագում ունեցող տոնը ժամանակի ընթացքում վերածվել է գլոբալ մշակույթի մասի՝ տարածվելով նաև այն երկրներում, որոնց պատմության և ավանդույթների հետ սկզբնապես կապ չի ունեցել։

Հայաստանում ևս Հելոուինի ներկայությունն առավել նկատելի է հատկապես հոկտեմբերի վերջին։ Այս տարի՝ հոկտեմբերի 31-ին, Երևանում նախատեսված են մի շարք թեմատիկ միջոցառումներ՝ երեկույթներից մինչև հատուկ ժամանցային ծրագրեր։ Օրինակ՝ Zayon Garden-ում նախատեսված է Հելոուինյան երեկույթ, իսկ քաղաքի մի շարք այլ ժամանցի վայրեր ևս իրենց միջոցառումները ներկայացրել են այդ անվան ներքո։ Սա ցույց է տալիս, որ տոնը Հայաստանում արդեն միայն սոցիալական ցանցերում տարածվող պատկերների կամ առանձին դիմակահանդեսների շրջանակում չէ․ այն ներառվում է նաև քաղաքի ժամանցային օրակարգում։

Հայաստանում Հելոուինի նկատմամբ վերաբերմունքը, սակայն, միանշանակ չէ։ Մի մասը տոնը դիտարկում է որպես զվարճանքի առիթ՝ առանց կրոնական կամ գաղափարական նշանակություն տալու, մյուսները մտահոգություն են հայտնում դրա խորհրդանիշների և մշակութային ազդեցության վերաբերյալ։ Քննարկման առանցքում հատկապես Հայ Առաքելական եկեղեցու վերաբերմունքն է։

Հայ Առաքելական եկեղեցին քննադատաբար է վերաբերվում Հելոուինի տարածմանը։ Եկեղեցականների գնահատմամբ՝ տոնի հիմքում ընկած խորհրդանիշները՝ չար ուժերի, դիվային կերպարների, մահվան և սարսափի պատկերները, հակասում են քրիստոնեական աշխարհայացքին։ Քրիստոնեական հավատքի հիմքում բարությունն է, սերը, հույսն ու Աստծո նկատմամբ հավատը, մինչդեռ Հելոուինի տարածված պատկերային մշակույթը հաճախ կենտրոնանում է չարի և վախի խորհրդանշական ներկայացման վրա։

«Քրիստոնեական հավատքը չի կարող համատեղվել չարիքի, սատանայական խորհրդանիշների և մահվան պաշտամունքի հետ։ Մարդը պետք է իր կյանքում տարածի լույսը, բարությունն ու սերը, ոչ թե չարիքը դարձնի զվարճանքի առարկա» -նշում են հոգևորականները:

Եկեղեցու մտահոգությունը միայն այն չէ, որ Հելոուինը հայկական ծագում չունի։ Խնդիրը նաև այն խորհրդանիշներն ու պատկերացումներն են, որոնք տոնի միջոցով տարածվում են հասարակության մեջ, հատկապես՝ երեխաների և պատանիների շրջանում։ Եկեղեցական մոտեցմամբ՝ նույնիսկ եթե մասնակիցների համար այն ընդամենը դիմակահանդես կամ ժամանց է, դրա պատմական արմատներն ու խորհրդանշական բովանդակությունը չեն կարող ամբողջությամբ անտեսվել։

Միևնույն ժամանակ, Հելոուինի շուրջ քննարկումը միայն տոնի ընդունման կամ մերժման հարց չէ։ Այն բարձրացնում է ավելի լայն խնդիր՝ ինչպես է հասարակությունը վերաբերվում գլոբալ մշակութային ազդեցություններին և ինչ տեղ է հատկացնում սեփական ավանդույթներին։ Այլ մշակույթների ճանաչումն ինքնին չի նշանակում սեփական ինքնությունից հրաժարում, սակայն նոր սովորույթների տարածումը կարող է նաև հարց առաջացնել՝ արդյոք հասարակությունը ճանաչո՞ւմ է դրանց ծագումն ու բովանդակությունը, թե՞ ընդունում է միայն արտաքին ձևը։

Հելոուինը աշխարհի տարբեր երկրներում շարունակում է վերափոխվել՝ մի տեղ պահպանելով պատմական ավանդույթները, մեկ այլ տեղ դառնալով զուտ ժամանցային իրադարձություն։ Հայաստանում այն ևս աստիճանաբար տեղ է գտնում հանրային կյանքում, բայց եկեղեցու քննադատական վերաբերմունքը ցույց է տալիս, որ դրա տարածումը զուտ զվարճանքի հարց չէ։ Այն նաև մշակութային ընտրության, արժեքների և սեփական ավանդույթների պահպանման շուրջ քննարկում է։

Top News