Դեռահասության նոր մարտահրավերները․ ի՞նչ խնդիրներ ունեն դեռահասները

Դեռահասությունը մարդու կյանքի ամենաբարդ և միաժամանակ

ամենակարևոր փուլերից մեկն է։ Հենց այս շրջանում են ձևավորվում

ինքնությունը, ինքնագնահատականը, արժեքային համակարգը և ապագայի

մասին պատկերացումները։ Սակայն մասնագետները նշում են, որ

ժամանակակից դեռահասների առջև ծառացած խնդիրները զգալիորեն

տարբերվում են նախորդ սերունդների փորձառությունից։

Եթե տարիներ առաջ դեռահասներն իրենց համեմատում էին հիմնականում

ընկերների, դասընկերների կամ հարևանների հետ, ապա այսօր

համեմատության շրջանակը դարձել է գրեթե անսահման։ Սոցիալական

ցանցերը նրանց առջև ամեն օր ներկայացնում են հաջողության,

գեղեցկության, նյութական բարեկեցության և իդեալական

հարաբերությունների հարյուրավոր օրինակներ։

Հոգեբան Թագուհի Մակարյանի գնահատմամբ՝ այս երևույթը հաճախ

հանգեցնում է ոչ իրատեսական սպասումների ձևավորմանը։ Դեռահասը

կարող է սկսել կասկածել սեփական հնարավորություններին, դժգոհել իր

արտաքինից կամ ձեռքբերումներից և իրեն ընկալել որպես պակաս հաջողակ՝

համեմատելով իրական կյանքը համացանցում տեսած իդեալականացված

պատկերների հետ։

Մասնագետի ընդգծմամբ՝ նման համեմատությունները հատկապես

վտանգավոր են այն պատճառով, որ դեռահասությունը ինքնության

ձևավորման շրջան է։ Այս տարիքում երիտասարդը փորձում է հասկանալ, թե

ով է ինքը, ինչ արժեքներ ունի, ինչ նպատակներ է ցանկանում հետապնդել և

ինչ տեղ է զբաղեցնում հասարակության մեջ։ Երբ այդ գործընթացի վրա

սկսում են ազդել արտաքին չափանիշներն ու սոցիալական ճնշումները, կարող

են առաջանալ ինքնագնահատականի, ինքնավստահության և ինքնընկալման

հետ կապված խնդիրներ։

Հոգեբանները մտահոգիչ են համարում նաև այն փաստը, որ վերջին

տարիներին նկատվում են ինքնավնասման դեպքեր։ Թեև հասարակության մեջ

հաճախ ընդունված է նման վարքագիծը մեկնաբանել միայն որպես

ուշադրություն գրավելու փորձ, մասնագետները զգուշացնում են, որ

յուրաքանչյուր նման դեպքի հիմքում կարող են լինել տարբեր հոգեբանական 

պատճառներ՝ ներքին լարվածություն, միայնության զգացում,

հուսահատություն կամ չարտահայտված հույզեր։

Այս իրավիճակում առանձնահատուկ դեր ունեն ծնողները։ Թագուհի

Մակարյանի կարծիքով՝ ծնողի արձագանքը պետք է լինի հավասարակշռված և

հասկացող։ Խուճապը, կտրուկ մեղադրանքները կամ պատժելու փորձերը

հաճախ ոչ թե օգնում, այլ ավելի են խորացնում խնդիրը։

Դեռահասության շրջանում բնական է նաև, որ երեխան որոշ չափով հեռանում

է ծնողներից և ձգտում ավելի մեծ ինքնուրույնության։ Սակայն հոգեբանները

տարբերակում են բնական ինքնուրույնացումը և խորքային օտարացումը։ Եթե

ծնողի և դեռահասի միջև կորում է հուզական կապը, ծնողը դժվարանում է

հասկանալ երեխայի ապրումները, խնդիրներն ու մտահոգությունները։

Հենց այդ պատճառով մասնագետները խորհուրդ են տալիս դեռահասին

չդիտարկել որպես «դժվար երեխա»։ Ավելի ճիշտ է նրան ընկալել որպես մարդ,

որը տվյալ փուլում աջակցության, լսված լինելու և ընդունված զգալու կարիք

ունի։ Վստահության վրա հիմնված երկխոսությունը հաճախ դառնում է այն

կամուրջը, որի միջոցով դեռահասը հետագայում պատրաստ է լինում խոսել իր

խնդիրների մասին և օգնություն խնդրել։

Միևնույն ժամանակ հոգեբանները կարևորում են նաև հասարակության

վերաբերմունքը հոգեկան առողջության նկատմամբ։ Չնայած վերջին

տարիներին թեման ավելի հաճախ է քննարկվում, հոգեբանի դիմելու

վերաբերյալ կարծրատիպերը դեռ շարունակում են գոյություն ունենալ։

Մասնագետների համոզմամբ՝ հոգեբանի օգնությանը դիմելը չպետք է ընկալվի

որպես թուլության նշան կամ լուրջ խնդիր ունենալու ապացույց։ Ինչպես

մարդիկ հոգ են տանում իրենց ֆիզիկական առողջության մասին և դիմում

բժիշկների, նույնքան բնական պետք է լինի նաև հոգեկան առողջության

մասին հոգ տանելը։

Արդի աշխարհում, որտեղ դեռահասները բախվում են աննախադեպ

տեղեկատվական հոսքերի, սոցիալական ճնշումների և արագ

փոփոխությունների, նրանց հոգեկան բարեկեցության պահպանումը դառնում

է ոչ միայն ընտանիքի, այլև ամբողջ հասարակության

պատասխանատվությունը։

Top-news.am