Հոկտեմբերի 27-ի դեպքերից անցել է 27 տարի

1999 թվականի աշունն էր։ Ազգային ժողովում կառավարության հետ հարցուպատասխան էր ընթանում։ Հոկտեմբերի 27-ը խորհրդարանի եռօրյա նիստերի վերջին օրն էր։ Նիստերի դահլիճում էին երկրի քաղաքական ղեկավարները, պատգամավորներն ու կառավարության անդամները։ Մոտավորապես ժամը 17։00-ի սահմաններում Նաիրի Հունանյանի գլխավորած զինված խումբը ներխուժեց դահլիճ և կրակ բացեց ներկաների ուղղությամբ։ Մի քանի րոպեում երկիրը կորցրեց իր քաղաքական ղեկավարության առանցքային ներկայացուցիչներին։ Սպանվեցին ՀՀ վարչապետ Վազգեն Սարգսյանը, Ազգային ժողովի նախագահ Կարեն Դեմիրճյանը, ԱԺ փոխնախագահներ Յուրի Բախշյանն ու Ռուբեն Միրոյանը, պատգամավորներ Միքայել Քոթանյանը, Հենրիկ Աբրահամյանն ու Արմենակ Արմենակյանը, ինչպես նաև օպերատիվ հարցերի նախարար Լեոնարդ Պետրոսյանը։

Անցել է 27 տարի, սակայն հոկտեմբերի 27-ը շարունակում է հիշվել ոչ միայն զոհերի անուններով, այլև այն հարցերով, որոնք տարիներ շարունակ ուղեկցել են այս ողբերգության շուրջ քննարկումները։

Ութ զոհ։ Նրանցից յուրաքանչյուրն իր տեղն ուներ երկրի պետական կառավարման համակարգում, իսկ նրանց սպանությունը ծանր հարված էր Հայաստանի քաղաքական կյանքին։ Զինված խմբի անդամները պատանդ պահեցին խորհրդարանի ներսում գտնվող մարդկանց։ Երկրի բարձրագույն օրենսդիր մարմինը ժամերով հայտնվեց արտակարգ իրավիճակում, իսկ հասարակությունը սպասում էր տեղեկությունների՝ փորձելով հասկանալ կատարվածի ամբողջ ծավալը։ Հաջորդ օրը զինված խումբը հանձնվեց իշխանություններին։

Վազգեն Սարգսյանն ու Կարեն Դեմիրճյանը տարբեր քաղաքական ուղիներ անցած գործիչներ էին։ 1999 թվականին նրանք դարձան «Միասնություն» դաշինքի առանցքային դեմքերը։ Նրանց սպանությունը ոչ միայն պետական կառավարման բարձրագույն օղակների կորուստ էր, այլև հարված այն քաղաքական իրադրությանը, որը ձևավորվել էր նույն տարվա խորհրդարանական ընտրություններից հետո։

Հոկտեմբերի 27-ը դրանից հետո այլևս չմնաց միայն մեկ օրվա իրադարձություն։ Այն դարձավ Հայաստանի նորագույն պատմության մի հանգրվան, որի շուրջ ձևավորվեցին հիշողություններ, քննարկումներ և հարցեր՝ կապված հանցագործության հանգամանքների ու դրա հնարավոր բոլոր առնչությունների պարզաբանման հետ։

Դատական գործընթացը սկսվեց 2001 թվականի փետրվարի 15-ին։ Գրեթե երեք տարի տևած դատավարության ընթացքում կայացավ 297 դատական նիստ, հարցաքննվեց 123 վկա։ Քննության և դատական գործընթացի ընթացքում ուսումնասիրվեցին հարձակման հանգամանքները, մեղադրյալների գործողություններն ու գործի բազմաթիվ նյութեր։

2003 թվականի դեկտեմբերի 2-ին հրապարակվեց դատավճիռը։ Նաիրի Հունանյանը, նրա եղբայր Կարեն Հունանյանը, Վռամ Գալստյանը, Դերենիկ Բեջանյանը, Էդուարդ Գրիգորյանն ու Աշոտ Կնյազյանը դատապարտվեցին ցմահ ազատազրկման։ Դատավճիռը կարևոր հանգրվան էր հանցագործությունն իրականացրած խմբի անդամների պատասխանատվության հարցում։ Սակայն դրանով չավարտվեցին գործի բոլոր հանգամանքների պարզաբանման շուրջ քննարկումները։ Հանրային ուշադրության կենտրոնում շարունակեցին մնալ հնարավոր այլ մասնակիցների և կազմակերպիչների առնչության հարցերը։

Տարիներ անց, 2019 թվականի դեկտեմբերի 27-ին, տուժողի իրավահաջորդ Անահիտ Բախշյանի բողոքի հիման վրա քննությունը վերսկսվեց։ Այսպիսով՝ դատական վճիռ կայացնելուց ավելի քան 15 տարի անց գործի որոշ հանգամանքների քննությունը կրկին վերադարձավ իրավապահների օրակարգ։ Վերաբացված վարույթի շրջանակում ուսումնասիրվել են փաստաթղթեր ու տեսաձայնագրություններ, հարցաքննվել են վկաներ և իրականացվել այլ քննչական գործողություններ։

Գլխավոր դատախազության հրապարակած տեղեկությունների համաձայն՝ 2026 թվականի հոկտեմբերի 27-ի դրությամբ նախաքննությունը շարունակվում է։ Այս հանգամանքը կարևոր է՝ հասկանալու համար, թե ինչու հոկտեմբերի 27-ի պատմությունը չի սահմանափակվում 2003 թվականի դատավճռով։ Մի բան է դատարանի կողմից հանցագործությունն իրականացրած անձանց պատասխանատվության հարցի լուծումը, մեկ այլ բան՝ գործի առանձնացված մասով հնարավոր այլ մասնակիցների և հանգամանքների քննությունը։ Դրանք նույն գործընթացը չեն, և դրանց արդյունքները նույնպես պետք է գնահատել առանձին։

Ամեն տարի հոկտեմբերի 27-ին զոհերի հիշատակը հարգելու համար ծաղիկներ են դրվում նրանց հիշատակին նվիրված հուշակոթողին։ Հիշվում են նրանց անունները, վերապրվում են այդ օրվա իրադարձությունները, իսկ խորհրդարանի նիստերի դահլիճում տեղի ունեցածը շարունակում է մնալ Հայաստանի նորագույն պատմության ամենածանր էջերից մեկը։

Հոկտեմբերի 27-ի դեպքերից անցել է 27 տարի։ Դատապարտվել են հարձակման մասնակիցները, սակայն գործի առանձնացված մասով քննությունը շարունակվում է։ 1999 թվականի այդ օրը շարունակում է մնալ Հայաստանի նորագույն պատմության կարևորագույն իրադարձություններից մեկը՝ իր մարդկային կորուստներով և երկրի քաղաքական կյանքի վրա ունեցած ազդեցությամբ։

Top news