ՄԱԿ-ը կոչ է արել առաջնահերթություն համարել երեխաների ու երիտասարդների թվային անվտանգությունը

Մինչ մեծահասակները փորձում են հարմարվել տեխնոլոգիաների արագընթաց զարգացմանը, երիտասարդներն առերեսվում են դրանց վտանգներին։ ՄԱԿ-ը կոչ է արել պետություններին և տեխնոլոգիական ընկերություններին՝ լրջորեն զբաղվելու երեխաների թվային անվտանգության և առցանց վտանգների կանխարգելման հարցով։

Աշխարհում 15–24 տարեկան երիտասարդների 80 տոկոսն օրվա մեծ մասն անցկացնում է համացանցում, ինչը նրանց անպաշտպան է դարձնում ապատեղեկատվության, կիբեռհարձակումների և ալգորիթմական ճնշումների նկատմամբ։

Միավորված Ազգերի կազմակերպությունն այս վիճակագրությունն անհանգստացնող է համարում և կարծում, որ հրատապ քայլերի կարիք կա։

Երիտասարդության միջազգային օրվա (օգոստոսի 12) առիթով հրապարակած ուղերձում կառույցը երիտասարդների թվային անվտանգությամբ հետևողականորեն զբաղվելու կոչ է անում։

Մեջբերում․

«Կոչ ենք անում բոլոր երկրներին, տեխնոլոգիական ընկերություններին, գովազդատուներին, լրատվամիջոցներին և հետազոտողներին առաջնահերթություն համարել երեխաների ու երիտասարդների թվային անվտանգությունը և առցանց վտանգների կանխարգելումը»:

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը զարգացող տեխնոլոգիաներն ու արհեստական բանականությունը համեմատել է չստուգված դեղամիջոցների հետ։ Նա հորդորել է ստանձնել ԱԲ-ի ոլորտում երեխաների անվտանգությունը պաշտպանելու գլոբալ պարտավորություն և դա ամրագրել փաստաթղթով։  Խոսքը  թվային տեխնոլոգիաների վերահսկողության խստացման մասին է․

«Ոչ մի երեխա չպետք է փորձադաշտ դառնա ԱԲ-ի համար, և երեխայի տուժելուց հետո պատասխանը երբեք չպետք է հնչի այսպես․ դա ուղղակի ալգորիթմ է»։

Երեխաներն ու դեռահասները, որոնց բնավորությունն ու աշխարհայացքը նոր են ձևավորվում, ավելի հեշտ են ընկնում համացանցի ծուղակը։ Նրանց կախվածության մեջ են գցում տարբեր ալգորիթմներ, խաղերում հանդիպող «լութբոքսերը» (վճարովի անակնկալ տուփերը) և այլ հնարքներ, որոնք ստիպում են ժամերով մնալու էկրանին կառչած։ Իսկ արհեստական բանականությունն այնքան արագ է զարգանում, որ պետությունները չեն հասցնում համապատասխան կարգավորումներ սահմանել։

ՄԱԿ-ի փորձագետներն այս վտանգները պատահական չեն համարում։ Նրանք կարծում են, որ  դրանք հաճախ պայմանավորված են հատուկ բիզնես մոդելներով և նախագծային լուծումներով, որ հնարավորինս երկար գրավեն օգտատերերի ուշադրությունը և դրդեն ծախսեր կատարելու։ Երեխաներն ու երիտասարդները հատկապես խոցելի են մանիպուլյատիվ մեխանիզմների, թաքնված գովազդի և կախվածություն առաջացնող այլ գործիքների նկատմամբ։

Զեկույցի հեղինակների կարծիքով, սակայն, անչափահասները միայն տուժողներ չեն։ Նրանք նաև թվային բովանդակության ակտիվ ստեղծողներ են։ Այդ պատճառով նրանք նույնպես պետք է ընդգրկվեն արհեստական բանականության կարգավորման և տեղեկատվական անվտանգության վերաբերյալ որոշումների ընդունման մեջ։

ՄԱԿ-ի տեղեկատվական հարցերով ավագ խորհրդական Շառլոտ Սքեդդանը կարծում է, որ տեղեկատվական միջավայրի պաշտպանությանն ուղղված հետազոտություններում և օրենքների մշակման գործընթացում հարկավոր է հաշվի առնել հենց երիտասարդության կարծիքը․

«Երեխաներն ու երիտասարդները տեղեկատվական ճգնաժամից ամենաշատն են տուժում, միաժամանակ իրավիճակից լավագույն լուծումներն են գտնում։ Երիտասարդության պաշտպանությունն ու նրանց երկխոսության մեջ ներգրավումը փոխբացառող նպատակներ չեն։ Մեզ անհրաժեշտ է անել և՛ մեկը, և՛ մյուսը»։

Փորձագետները կարծում են, որ անվտանգությունը պետք է ներդրվի հենց տեխնոլոգիական համակարգերի նախագծման փուլ։ Նրանք համոզված են նաև, որ միայն տարիքային արգելքները բավարար չեն․ անհրաժեշտ են համակարգային և հստակ կանոններ․

«Երկրները պետք է ձևավորեն օրենսդրական բազա, տեխնոլոգիական ընկերությունները պետք է ներդնեն երեխաների պաշտպանության ներկառուցված մեխանիզմներ, գովազդատուները պետք է երեխայի իրավունքները վեր դասեն շահույթից, լրատվամիջոցները պետք է որակյալ բովանդակություն ստեղծեն երիտասարդ լսարանի համար, իսկ մասնագետները՝ վերացնեն տվյալների բացերը»։

ՄԱԿ-ում կարծում են, որ ժամանակը սահմանափակ է, և խոսքից ու գեղեցիկ խոստումներից պետք է անցնել անհապաղ ու կոնկրետ գործողությունների։