Գրիպը մանրադիտակի տակ. հետազոտողները իրական ժամանակում արձանագրել են վարակի պահը

Գիտնականներն առաջին անգամ կարողացել են դիտարկել գրիպի վիրուսների ներթափանցումը կենդանի բջիջներ կենդանի և շատ բարձր լուծաչափով: Դա հնարավոր է դարձել նոր մանրադիտակային տեխնոլոգիայի շնորհիվ, որն այժմ կարող է օգնել ավելի մեծ ճշգրտությամբ հակավիրուսային դեղամիջոցներ մշակել:

Շվեյցարիայի և Ճապոնիայի գիտնականները մանրամասն ուսումնասիրել են այն, ինչը նախկինում անտեսանելի էր: Իրենց մշակած մեթոդով նրանք այնքան մոտեցել են կենդանի մարդկային բջիջների մակերեսին Պետրիի ամանի (1877 թվականին Ռոբերտ Կոխի օգնական Ջուլիուս Ռիչարդ Պետրի հորինած՝ մանրէաբանության և քիմիայի մեջ օգտագործվող թափանցիկ լաբորատոր անոթ –խմբ.) մեջ, որ առաջին անգամ կարողացել են բջջի մեջ դիտարկել վիրուսի ներթափանցման գործընթացը՝ իրական ժամանակում և բարձր մակարդակի մանրամասնությամբ:

Ցյուրիխի դաշնային տեխնոլոգիական ինստիտուտի մոլեկուլային բժշկության պրոֆեսոր Յոհեյ Յամաուտիի գլխավորած գիտնականների թիմը հատկապես զարմացած էր մեկ բանով. Պարզվել է, որ բջիջները ամենևին էլ պասիվ չեն: Նրանք պարզապես չեն հանդուրժում վիրուսի ներխուժումը՝ ակտիվորեն փորձելով «նվաճել» այն: Պրոֆեսորը դա համեմատում է պարի հետ՝ բարդ փոխազդեցության, որի ընթացքում յուրաքանչյուր կողմ շարժվում և արձագանքում է մյուսին:

Չնայած վարակը բջջին ոչ մի օգուտ չի տալիս, այդ դինամիկան տեղի է ունենում, քանի որ վիրուսը բջիջի կողմից օգտագործում է ամեն օր կիրառվող սովորական մեխանիզմը: Այդ մեխանիզմի օգնությամբ վիրուսը կլանում է հորմոնները, խոլեստերինը, երկաթը և այլ կենսական նյութերը: Ներթափանցելու համար և՛ վիրուսը, և՛ այդ նյութերը պետք է կպչեն բջջի մակերեսին գտնվող հատուկ ընկալիչ մոլեկուլներին:

Վիրուսի վարքագիծը նման է թաղանթի վրա սահելուն: Այն «սահում է», կպչելով մեկ մոլեկուլի, ապա մյուսի, մինչև գտնի ընկալիչներով հարուստ տեղ՝ իդեալական ներթափանցման տեղ: Երբ ընկալիչները «հասկանում» են, որ իրենց վիրուս է կպել, այդ տեղանքում սկսում է խորություն ձևավորվել: Այն պահվում է հատուկ սպիտակուցով՝ կլատրինով, որը յուրատեսակ կառամատույց է ստեղծում: Խորությունը վերածվում է «գրպանի», ապա՝ պղպջակի: Այն ներքաշվում է բջջի մեջ, թաղանթը լուծվում է, և վիրուսը հայտնվում է ներսում։

Նոր տեխնոլոգիան համատեղում է ատոմային ուժային մանրադիտակը և ֆլուորեսցենտային մեթոդը։ Այն կոչվում է ViViD-AFM տեխնիկա, որը մշակվել է հատուկ վիրուսները դիտարկելու համար։ Այն օգտագործելով՝ գիտնականները կարողացան հետևել ամբողջ վարակի գործընթացին, ինչպես ժամանակի ընթացքում լուսանկարչության մեջ։ Նրանք ցույց տվեցին, որ բջիջն ակտիվորեն նպաստում է վիրուսի ներթափանցմանը. այն ավելի շատ կլատրին է ուղղորդում դեպի թիրախային տեղամաս և նույնիսկ բարձրացնում է իր թաղանթը՝ վիրուսը «մղելու» համար։ Երբ վիրուսը փորձում է փախչել, այս ալիքանման շարժումները դառնում են ավելի ուժեղ։

Այս տեխնոլոգիան նոր հնարավորություններ է բացում հակավիրուսային դեղամիջոցների մշակման համար։ Այժմ կարելի է դիտարկել, թե ինչպես են պոտենցիալ դեղամիջոցները գործում բջջային կուլտուրայում, հենց որ դրանք սկսում են գործել։ Հեղինակներն ընդգծում են, որ մեթոդը կարող է օգտագործվել նաև այլ վիրուսների, ինչպես նաև պատվաստանյութերի ուսումնասիրության համար։