Օտար լեզվի իմացությունը թույլ է տալիս բարելավել հիշողության աշխատանքը և բարձրացնել բարդ խնդիրներ լուծելու ունակությունները

Միջազգային հետազոտական թիմը, որի կազմում ընդգրկված էին նաև Ազգային հետազոտական ​​համալսարանի տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցի (ՆԻՈւ ՎՇԷ) գիտնականներ, պարզել է, որ օտար լեզվի իմացությունը թույլ է տալիս բարելավել հիշողության աշխատանքը և բարձրացնել ավտոմատիզմը բարդ խնդիրներ լուծելիս։ Ինչքան բարձր է լեզվին տիրապետելու մակարդակը, այնքան ավելի ուժեղ է դրսևորվում էֆեկտը։ Արդյունքները հրապարակվել են Brain and Cognition ամսագրում։

Կոգնիտիվ արդյունավետությունը մտավոր ռեսուրսներն օպտիմալ օգտագործելու ունակությունն է՝ ուսման կամ տարբեր խնդիրներ լուծելու ժամանակ։ Այն ներառում է այնպիսի գործընթացներ, ինչպիսիք են ուշադրությունը, հիշողությունը, խոսքը, խնդիրների միջև անցում կատարելու կարողությունը, հայտնում է «Նաուչնայա Ռոսիյան»։ Հետազոտությունների համաձայն՝ երկու կամ ավելի լեզուների իմացությունը բարձրացնում է կոգնիտիվ արդյունավետությունը՝ մի քանի լեզվական համակարգերի միջև մշտական անցում կատարելու անհրաժեշտության շնորհիվ՝ առանց դրանք խառնելու։

Ռուսաստանից, Նորվեգիայից և Իտալիայից հետազոտողների միջազգային թիմը՝ ՆԻՈւ ՎՇԷ-ի Կոգնիտիվ նյարդագիտության ինստիտուտի գիտնականների մասնակցությամբ, ուսումնասիրել է կոգնիտիվ արդյունավետության դրսևորումները երկու լեզվով խոսողների մոտ։ Նրանք փորձ են անցկացրել 18-ից 34 տարեկան 45 ռուսալեզու բիլինգների մասնակցությամբ, ովքեր սովորում են անգլերեն։ Փորձարկվողները կատարել են մի շարք թեստեր n-back առաջադրանքով։ Սա համակարգչային խաղի տեսքով առաջադրանքների շարք է, որոնք ուղղված են աշխատանքային հիշողության և ինտելեկտի մարզմանը. խաղացողները պետք է հետևեն գրգռիչների հաջորդականությանը և որոշեն, թե երբ է ընթացիկ գրգռիչը համընկնում նրա հետ, որը ներկայացվել էր n back-ը։ Առաջադրանքն ունի բարդության մի քանի մակարդակ՝ 0-ից մինչև 3՝ կախված նրանից, թե քանի քայլ առաջ է ներկայացվել գրգռիչը։ Տվյալ դեպքում, փորձի ժամանակ որպես գրգռիչներ օգտագործվել են ռուսերեն բաղաձայնները՝ Б, Г, Ж, К, Л, M, П, Ф, Ч, Ш։ Արդյունքները գնահատվել են ըստ ճշգրտության, արձագանքման ժամանակի և արագություն/ճշգրտություն հարաբերակցության։

Պարզվեց, որ անգլերենի որպես երկրորդ լեզվի ավելի բարձր իմացություն ունեցող մասնակիցները բարձր բարդության առաջադրանքներ կատարելիս ճշգրտության և արագության ավելի փոքր անկում են ցուցաբերել։ Այնուամենայնիվ, ավելի պարզ խնդիրներ լուծելիս տարբերություններ չեն հայտնաբերվել (n-back միավորներ 0-ից 2):

«Կոգնիտիվ արդյունավետությունը շատ բան անելու և քիչ ժամանակ ծախսելու ունակությունն է։ Սակայն այն գնահատելու համար պետք է ոչ միայն նայել կատարված առաջադրանքների և ծախսված ռեսուրսների հարաբերակցությանը։ Կարևոր է փոփոխել առաջադրանքների բարդությունը և դիտել, թե ինչպես է ուղեղը հաղթահարում ծանրաբեռնվածությունը։ Փորձի ընթացքում մենք տեսանք, որ երկու լեզվով խոսողները պահպանում են աշխատանքային հիշողության բարձր արդյունավետություն՝ ինչպես արագությամբ, այնպես էլ ճշգրտությամբ, նույնիսկ առաջադրանքների բարձր բարդության դեպքում, ինչը կոգնիտիվ արդյունավետության նշան է»,- պարզաբանել է հետազոտության հեղինակներից մեկը՝ ՆԻՈւ ՎՇԷ Ինտելեկտի և կոգնիտիվ բարեկեցության ուսումնասիրման կենտրոնի գիտաշխատող Ֆեդերիկո Գալլոն։

«Դա կարելի է բացատրել նրանով, որ հետազոտությանը մասնակցել են երիտասարդ չափահասներ. նրանց կոգնիտիվ ունակությունները բնականաբար բարձր են տարիքի բերումով։ Հետևաբար, ավելի պարզ առաջադրանքներ կատարելիս երկլեզվությունը հնարավորություն չի ունեցել իր ազդեցությունները դրսևորելու համար։ Ուղեղին լրացուցիչ ռեսուրսներ հարկավոր չեն եղել։ Փոխարենը, ծանրաբեռնվածությունը բարձրացնելիս մենք տեսանք այլ պատկեր»,- ասել է Ֆեդերիկո Գալլոն։

Նաև ավելի փորձառու երկու լեզուներով խոսողների մոտ դրսևորվում էր արագության և ճշգրտության միջև փոխզիջման (speed/accuracy tradeoff) տարբերվող հետագծեր՝ կախված առաջադրանքի բարդությունից։ Նրանց մոտ, ովքեր ավելի վատ էին տիրապետում երկրորդ լեզվին, փոխզիջումը շեղվում էր հօգուտ ճշգրտության 1-ին և 2-րդ մակարդակներում (երբ պետք էր հիշել, թե ինչ է եղել 1 կամ 2 քայլ առաջ) և վերադառնում հօգուտ արագության 3-րդ մակարդակի (երբ մասնակիցները հիշում էին, թե ինչ է եղել 3 քայլ առաջ)։ Ավելի առաջադեմ խոսողների մոտ հօգուտ ճշգրտության շեղումը տեղի էր ունենում միայն 2-հետ մակարդակում և պահպանվում էր 3-back մակարդակում։ Սա խոսում է փորձառու խոսողների մոտ աշխատանքային հիշողության գործընթացների ավելի մեծ ավտոմատացման մասին։

Հետազոտողները նաև ընդգծում են, որ լեզուն սովորելու սկզբնական տարիքը և դրա օգտագործման հաճախականությունը գրեթե չեն ազդել փորձի արդյունքների վրա։ Էական գործոն է հանդիսացել հենց երկրորդ լեզվին տիրապետելու մակարդակը։

«Մեր հետազոտությունը ապացուցել է, որ օտար լեզուների ուսումնասիրությունը բարելավում է կոգնիտիվ ունակությունները։ Ընդ որում, պարտադիր չէ ապրել լեզվական միջավայրում. բոլոր փորձարկվողներն ապրում էին Ռուսաստանում և անգլերենն օգտագործում էին՝ կախված իրենց անձնական, մասնագիտական և ակադեմիական կարիքներից։ Լեզուն յուրացնելու սկզբնական ժամանակը նույնպես էական գործոն չի եղել, դրական ազդեցությունները կարող են առաջանալ նաև ավելի հասուն տարիքում օտար լեզուներ սովորելիս։ Սա երկլեզվությունը դարձնում է կոգնիտիվ մարզման պոտենցիալ կարևոր գործիք ողջ կյանքի ընթացքում»,- եզրահանգել է Ֆեդերիկո Գալլոն։