Գիտնականները նշել են, թե ինչ է տեղի ունենում մարդու հետ կյանքի վերջին ակնթարթներին

Մարմինը դադարում է սնունդ ընդունել, ֆիզիոլոգիական պրոցեսներն աստիճանաբար դանդաղում են, առաջանում է քնկոտություն։ Նախավերջին փուլը քնի եւ արթնության միջեւ սահմանի ջնջումն է։ Էներգիայի սուր անբավարարության պայմաններում մարմինը «միացնում» է պաշտպանիչ ռեակցիան եւ ճնշում է գիտակցությունը։ Մարդը դադարում է ցավ զգալ: Սա այսպես կոչված նախահոգեվարքային վիճակն է։

Հեգվարքը նյարդային համակարգի հուսահատ փորձն է՝ վերագործարկելու օրգանիզմը։ Մարմինն ինտենսիվորեն այրում է  ԱՏՖ-ն հյուսվածքներում։ Սրտի ռիթմը վերականգնվում է, շնչառությունը՝ բարելավվում։ Գիտակցությունը մի քանի րոպե նորմավորվում է։

Հաջորդ փուլը շրջելի կլինիկական մահն է: Սա այն շրջանն է, երբ սիրտը կանգ է առնում, իսկ բջիջները թթվածնի քաղց են ունենում եւ կամաց-կամաց մահանում։ Սակայն նյութափոխանակությունը չի ավարտվում։ Այն իրականացվում է անաերոբ եղանակով եւ հետաձգում է բջիջների մահը։

Ենթադրվում է, որ եթե մարդը մոտակա 5 րոպեի ընթացքում ուշքի գա, կոգնիտիվ կարողությունների վրա հետեւանքները չնչին կլինեն, եւ պացիենտը կկարողանա վերադառնալ բնականոն կյանք: Սակայն, ստանդարտների համաձայն, վերակենդանացումը տեւում է 30 րոպե:

Որոշ հանգամանքներ կարող են բժիշկներին լրացուցիչ ժամանակ տալ: Օրինակ, ծանր հիպոթերմիան: Ցածր ջերմաստիճանը դանդաղեցնում է քայքայման գործընթացը եւ ավելացնում նյարդային բջիջների կյանքի տեւողությունը մինչեւ 2 ժամ:

Նյու Յորքի Գրոսմանի բժշկական կենտրոնի գիտնականների կարծիքով՝ սրտի կանգից հետո մարդը գիտակցության մեջ է մնում եւս 30 վայրկյան եւ, ամենայն հավանականությամբ, ժամանակ ունի գնահատելու հանգամանքները։

Ուղեղի կառուցվածքներն իրենք ապրում են եւս 10 րոպե։ Քունքային բաժինը վերջինն է անջատվում: Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հիվանդը կարող է անընդհատ լսել, թե ինչ է կատարվում իր շուրջը։ Նա այլեւս չի կարող գիտակցաբար գնահատել տեղի ունեցողը, սակայն բարձրագույն նյարդային համակարգը արձագանքում է ձայնի տոնայնությանը։

Նմանատիպ հետազոտություն են անցկացրել Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանի գիտնականները։ Նրանք Էլեկտրաէնցեֆալոգրաֆիայով չափել են 30 մարդու ուղեղի էլեկտրական ակտիվությունը՝ առողջ մարդկանց եւ կլինիկական մահվան վիճակում: Բոլորի համար հնչել են կարճ երաժշտական​​ստեղծագործություններ։ Նրանց նյարդային արձագանքը տարբեր մարդկանց մոտ նույնն էր։

Հետազոտության հեղինակ Էլիզաբեթ Բլունդոնը եկել է այն եզրակացության, որ մահացողի հետ կարելի է խոսել մինչեւ վերջ։ Ուղեղը չի վերլուծի մուտքային տեղեկատվությունը, բայց «ջերմ» ինտոնացիաներն ու մխիթարական խոսքերը որոշակի չափով կհասնեն հասցեատիրոջը։

Կարոլինյան ինստիտուտի գիտնականները նշել են, որ սրտի կանգից հետո ուղեղը ակտիվ է մնում 3 րոպե: Հենց այդ պահին են տեղի ունենում կոնկրետ «մահվան ապրումները»՝ մարմնի վերեւում թռչող հոգու զգացողություն, ճանապարհորդություն թունելով դեպի պայծառ լույս, հանդիպումներ մահացած հարազատների կամ Աստծո հետ:

Այս ապրումների մասին սովորաբար տեղեկացնում են այն մարդիկ, ովքեր զգացել են կլինիկական մահ: Նրանց ճնշող մեծամասնությունն իրենց ապրումները հաճելի են որակում։ Մոտ 15 տոկոսը տառապել է տանջալից, դժոխային զգացողություններով:

Ջոնս Հոփկինսի համալսարանի բժշկական դպրոցի հետազոտողների բացահայտումների համաձայն՝ մահամերձ վիճակում դոֆամին եւ սերոտոնին հորմոնները մեծ քանակությամբ արտազատվում են օրգանիզմում:

Որոշակի չափով սա նաեւ պաշտպանիչ ռեակցիա է, բնական ցավազրկող, որն առաջացնում է հալյուցինացիաներ եւ էյֆորիայի զգացում։ Պատկերները, որոնք պացիենտները տեսնում են, կապված են նրանց անձնական կրոնական համոզմունքների եւ տրամադրությունների հետ: