RFI․ Ազնավուր՝ մարդ, որը չունի տարիք

Իր 93-ամյակից մեկ ամիս առաջ Շառլ Ազնավուրը ելույթ ունեցալ Կրեմլի բեմին։ Ծափողջյունների մասին, որոնցով դիմավորեցին ու ճանապարհեցին նրան, հավանաբար ոչ ոք երազել անգամ չի կարող։ Ինչպես միշտ՝ սեւ կոստյումով, սեւ վերնաշապիկով, այդ փոքրիկ ծերունին ոտքի բարձրացրեց ամբողջ դահլիճը, ստիպելով վանկարկել ու ծափահարել, իսկ միջին տարիքից մեծ կանանց՝ նաեւ արտասվել։ Այո, այո, նրանք արտասվում էին, այն էլ ինչպես։ Դե դա հասկանալի է, երիտասարդ տարիների կարոտն էին զգում, երբ La Bohême կամ Une vie d’amour երգերի հնչյունները ստիպում էին նրանց սրտերը կանգ առնել, որպեսզի իրենց բաբախյունով չխլացնեին այն միակ ու անկրկնելի ասպետի ոտնաձայները, որը պետք է գար ու տիրանար նրանց սրտերին, հայտնում է RFI–ն։

Ազնավուրը մարդ է, որը չունի տարիք։ Չարչրկված է հնչում, բայց այդպես է։ Ու բանն այն չէ, որ համերգի վերջում նա հոյակապ երգեց ու հետո նաեւ հոյակապ պարեց «Գնչուհի» երգի տակ, մի կողմ նետելով պիջակը ու ցուցադրելով սքանչելի տաբատակալներն ու վերնաշապիկին փակցված մի խոշոր ծաղիկ։ Ի վերջո, առողջ մարմինը դեռ երիտասարդության նշան չէ, բայց բանն այն է, որ նույնիսկ ծերության տարիներին մի քիչ թուլացած ու դողդոջուն նրա ձայնը առաջվա պես առնական ու զգայական է հնչում։ Դա միայն նրա՝Ազնավուրի առեղծվածը չէ, այլ ամբողջ ֆրանսիական շանսոնի ՝ նրա ոչ ուժեղ ձայներով, հասարակ երաժշտությամբ ու երգերի լրիվ հասարակ բառերով հանդերձ։ Բայց այդ ամենը միասին՝ այդ ոչ ուժեղն ու հասարակը գերում են սրտեր, հնչում շատ երկար ժամանակ, նույնիսկ երազի մեջ ու փոթորիկ առաջացնում սիրուն կարոտ սրտերում։ Ազնավուրն այդ առեղծվածային երեւույթի քվինթէսենցիան է։

Երբ Ազնավուրը մի քանի օր առաջ Մոսկվա ժամանեց ու հանդիպեց լրագրողների հետ, վերջինները, առանց անհարմար զգալու, նրա վրա տեղացին հարցերի տարափ, որոնց իմաստը հանգում էր հետևյալին՝ «Ինչպե՞ս եք դուք այդ տարիքում դեռ երգում»։ Շառլը, որը մամուլի ներկայացուցիչների հետ հանդիպմանը եկել էր վառ երկնագույն սվիտերով ու մուգ ակնոցով, նրբանկատորեն բացատրեց, որ ողջ -առողջ է միայն հանդիսատեսի շնորհիվ։

«Նույնիսկ եթե ես մի քիչ հոգնել եմ, դա ինձ չի կանգնեցնի։ Ես պետք է բեմ բարձրանամ, քանի որ առաջին հերթին պետք է սիրել քո հանդիսատեսին, նա է հարստացնում մեզ։ Հանդիսատեսի շնորհիվ ենք մենք երիտասարդ մնում»,- ասել է նա։

Հասկանալի է, որ իրականում գաղտնիքը ժառանգականության ու առողջության մեջ է, բայցեւայնպես նրա պատասխանի նրբանկատությունը ականջ է շոյում։ Իսկ մերոնք հաստատ կսկսեին պատմել մարզասրահների ու իրենց ստեղծագործության ամոքիչ ազդեցության մասին։ Ազնավուրը աշխատանքի մասին էլ հիշատակեց, բայց «իմ ստեղծագործությունը» արտահայտությունից նա խուսափում էր։ «Իմ գաղտնիքը էնտուզիազմն է։ Էնտուզիազմ ու աշխատանք։ Ես միշտ ունեմ փոքրիկ ու շատ ծանր ճամպրուկ։ Ես այնտեղ դնում եմ այն ամենը, ինչ ինձ պետք է աշխարհի ցանկացած կետում աշխատելու համար»։

Իսկ ահա քաղաքականության մասին հարցերին, չնայած լրագրողների ջանքերին, Ազնավուրը այդպես էլ չպատասխանեց։ Նրան հարցրեցին թե Ֆրանսիայի գալիք ընտրությունների, թե Հայաստանում անցկացված ընտրությունների մասին, նա կամ ձեւացնում էր, կա մ էլ իրոք չգիտեր, թե ինչ է կատարվում քաղաքականության մեջ։ «Ես քաղաքական գործիչների շրջանում շատ ընկերներ ունեմ,- ասում է Ազնավուրը,- Երբ հանդիպում ենք՝ խոսում ենք արվեստի, գրականության, քանդակագործության մասին ու երբեք՝ քաղաքականության»։

Նրա համար քաղաքականությունն առհասարակ մի տեսակ աբստրակցիա է։ Ի՞նչ է քաղաքականությունը։ Կան լավ մարդիկ , ոչ այնքան լավ մարդիկ, յուրայիններ, օտարներ։ Կա՛ նրանց օգնելու հնարավորություն ո ւ ցանկություն՝ օգնիր, չկա՝ ուրեմն մի կողմ քաշվիր։Ազնավուրը մի կողմ չի քաշվում։ Նա ունի հայրենիք՝ Ֆրանսիա, ունի պատմական հայրենիք՝ Հայաստանը։ Առաջինը անչափ սիրում է, իսկ երկրորդի առաջ իրեն մի քիչ պարտական է զգում, շատ այլ ներգաղթյալների նման, հատկապես երբ հայրենիքդ այդքան էլ բարեկեցիկ վիճակում չէ։ 1988-ին, Սպիտակի սարսափելի երկրաշարժից հետո, Ազնավուրը կազմակերպեց ողբերգության զոհերի օգնության հիմնադրամ, որը հետո դարձավ «Ազնավուրը Հայաստանի համար» ասոցացիա։ Երեւանում կա Ազնավուրի անվան հրապարակ, իսկ Գյումրիում, որտեղ ծնվել է նրա հայրը, տեղադրվել է նրա հուշարձանը։ Ազնավուրի հոր անունը Միշա էր, ոչ թե Միխայիլ, այլ հենց Միշա, ու եթե նա Հայաստանում մնար, ապա նրա որդու անունը հիմա կլիներ Շահնուր Միշայի Ազնավուրյան։

Ազնավուրը երկու ժամ անընդմեջ երգեց Կրեմլում։ Ընդ որում երգեց լիաթոք՝ չխնայելով ուժերը ու միաժամանակ չվախենալով երեւալ ծերունի, որի համար այդ ամենն արդեն դժվար է։ Դա միշտ երեւում է ՝ ամբողջ ուժով է մարդը ջանում, թե քիչ -քիչ խնայում է ուժերը նոր սխրանքների համար։ Այդ բացառիկ մարդը՝ Շառլ Ազնավուրը, կարողանում է եւ չխնայել ուժերը, եւ նոր սխրանքներ գործել։ Ինչպես հենց ինքը խոստովանեց, նա մտադիր չէ վերջակետ դնել՝ այլ կերպ չի կարող ապրել։ «Մի անգամ կինս հարցրեց ինձ՝ գո՞ւցե ժամանակն է կանգ առնել։ Իսկ ես պատասխանեցի, որ եթե կանգ առնեմ՝ կմահանամ։ «Այդ դեպքում շարունակի՛ր», ասաց կինս»։ Ճիշտ ամուսնանալը նույնպես տաղանդ է։

NEWS.am