Վիճակագրություն․ ի՞նչ փոփոխություններ է կրել ՀՀ ապրանքաշրջանառությունը տարբեր երկրների հետ

Ռուսաստանի հետ Հայաստանի արտաքին առևտուրը 2026 թվականի առաջին կիսամյակում նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ նվազել է մոտ 21%-ով։ ԵԱՏՄ երկրների հետ ապրանքաշրջանառությունը աճ է գրանցել, ինչը տնտեսագետները պայմանավորում են ռուսական շուկա հայկական ապրանքների սահմանափակումներով։ Այլ ուղղություններով ապրանքաշրջանառության որոշակի աճ է արձանագրվել։

Ռուսաստանի համար նախատեսված ապրանքը Հայաստանից հասել է ռուսական շուկա, սակայն այլընտրանքային ճանապարհներով, վստահեցնում է տնտեսագետ Աղասի Թավադյանը։ Մասնագետն այս եզրակացության է եկել, վերլուծելով  ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալները։ Դրանք վկայում են, որ ԵԱՏՄ երկրների հետ Հայաստանի ապրանքաշրջանառությունը աճել է։ Մասնավորապես, Բելառուսի հետ ապրանքաշրջանառությունը 103 մլն դոլարից հասել է մոտ 122,5 մլն –ի, Ղազախստանի հետ՝ 7.5 մլն դոլարից  հասել է 48,5 մլն –ի, Ղրղզստանի դեպքում՝ 4,5 մլն դոլարից  հասել է 14,5 մլն –ի։

Տնտեսագետն այս պատկերը բնական է համարում Մոսկվայի կիրառած սահմանափակումների պայմաններում։ Ռուսաստանի հետ առևտրաշրջանառությունը այս տարվա առաջին կիսամյակում նախորդ տարվա առաջին կիսամյակի համեմատ նվազել է մոտ 21 %-ով՝ ավելի քան 3,33 մլրդ դոլարից հասնելով 2,5 մլրդ –ի։

«2026 թվականի առաջին կիսամյակում, համեմատած 2025 թ․—ի նույն  ժամանակահատվածի հետ, գյուղատնտեսությունը տնտեսական ակտիվության մեջ անկում է ապրել 11․9 %-ով, այսինքն՝ մեծ հարված է կրել։

Նշեմ, որ այս ապրանքները, որոնք նախատեսված են ռուսական շուկայի համար հիմնականում հասել են Ռուսաստան, սակայն հասել են այլընտրանքային ճանապարհներով։ Այսինքն՝ մենք այն արտահանել ենք դեպի Վրաստան։ Այս պահին արտահանումը մեծացել է դեպի ԵԱՏՄ այլ երկրներ, որից  այն մուտք է գործել արդեն մաքսատուրքով դեպի Ռուսաստանի Դաշնություն։

Քանի որ մենք ԵԱՏՄ անդամ պետություն ենք, նաև Ղրղզստանի հետ է  ապրանքաշրջանառությունը ավելացել։ Այն ապրանքը, որ նախատեսված էր Ռուսաստանի Դաշնության համար, մի տեղ պիտի արտահանվեր»։

Ի դեպ Վրաստանի հետ առևտուրը 127 մլն դոլարից հասել է 136․5 մլն –ի։

Նախօրեին Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի նիստում  Ղազախստանի վարչապետ Օլժաս Բեկտենովը վստահեցրեց, որ ԵԱՏՄ երկրների միջև այս տարի ապրանքաշրջանառությունը աճել է և հնարավոր է՝ 2026-ին հասնի միչև 102 մլրդ դոլարի։ 

«Ապրանքների ազատ տեղաշարժը եվրասիական ինտեգրման հիմնարար սկզբունքներից մեկն է։ Փոխադարձ առևտուրը շարունակում է կարևոր գործոն մնալ անդամ պետությունների տնտեսական աճի համար: Անցյալ տարի ԵԱՏՄ-ում առևտրի շրջանառությունը կազմել էր 95 միլիարդ դոլար, ինչը 3.5%-ով պակաս է: Այս տարի կանխատեսվում է մոտ 7% աճ՝ մինչև 102 միլիարդ դոլար»։

Հայկական գյուղատնտեսական գրեթե բոլոր ապրանքների մուտքը  ռուսական շուկա արգելվել է։ Տնտեսագետը  մատնանշում է դրանք․

«Ընդհանուր առմամբ, սահմանափակումների մեջ են գտնվում դեպի Ռուսաստան արտահանվող ապրանքների 25 %-ը, եթե վերաարտահանումը հանենք, ապա գրեթե կեսը։ Եթե ըստ ցանկի նայենք, Հայաստանի Հանրապետությունից դեպի Ռուսաստան 2025 թվականի արտահանման ձկնամթերքի 90 % -98 %-ը գնացել դեպի Ռուսաստանի Դաշնություն, կտրված ծաղիկների 94 %-ը գնացել է Ռուսաստանի Դաշնություն, պղպեղի 98 %-ը, լոլիկի 100 %-ը, կորիզավոր պտուղներից՝ ծիրանի մոտ 90 %-ը։ Այսինքն՝ այս հիմնական ապրանքներն են, որոնց շուկան, հասցեատերը նախատեսված է եղել Ռուսաստանի համար և այդ ապրանքները ի սկզբանե նախատեսված են եղել ռուսական շուկայի համար, և այս սահմանափակումները մեծ խոցելիություն բերեցին մեր  գյուղատնտեսությանը, որոնք արդեն իսկ խոցելի դիրքում էին»։

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալները հուշում են, որ ԵՄ երկրներից հայկական ապրանքները ավելի շատ արտահանվել են

Բելգիա և Բուլղարիա։ Բելգիայի հետ ապրանքաշրջանառությունը 83 մլն դոլարից հասել է մոտ 153 մլն –ի, Բուլղարիայի հետ՝ 42 մլն դոլարից 223 մլն –ի։ Աղասի Թավադյանն այստեղ էական է համարում պղնձի խտանյութի արտահանումը․

«Ինչ վերաբերվում է Եվրամիությանը, ապա կա որոշակի աճ, սակայն պետք է նշել, որ մեր կառավարության օրոք, 2018 թ–ից սկսած մինչև 2025 թիվը Հայաստանի արտահանումը հիմնականում աճել է ԵԱՏՄ- Ռուսաստան ուղղությամբ։ Այսինքն, եթե նայենք, այս 8 տարիների ընթացքում դեպի ԵԱՏՄ- Ռուսաստան արտահանումը աճել է գրեթե 5 անգամ։ Իսկ դեպի Եվրամիություն նույն է մնացել, այսինքն՝ որոշակի ստագնացիա կա նույնիսկ, 1 %-ով»։

Իրավիճակն, ըստ տնտեսագետի, արտառոց է ։ Նա նշում է, որ նոր որոշակի քայլեր են ձեռնարկվում, որպեսզի հայկական արտադրանքը իրացվի նաև ԵՄ-ում։  

Հարևան Իրանի հետ ապրանքաշրջանառությունը գրեթե անփոփոխ է ։ Այն ավելացել է մոտ 27 մլն դոլարով և այժմ կազմում է մոտ 370 մլն դոլար։ Միացյալ Նահանգների հետ Հայաստանի ապրանքաշրջանառությունը որոշակի աճ է ունեցել և կազմում է 255 մլն դոլար։