Ինչպե՞ս փրկել անհետացման եզրին գտնվող 3000 լեզուները

ՄԱԿ-ի մշակութային գործակալությունը՝ ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ն, պնդում է, որ դարավերջին աշխարհի լեզուների կեսի վերացման մասին կանխատեսումներն իրականում լավատեսական են։

Որոշ լեզուներ անհետանում են վերջին կրողների հետ միասին, բայց հազարավորները գտնվում են անհետացման եզրին, քանի որ դրանցով բավականաչափ լայն չեն խոսում կամ չեն օգտագործում պաշտոնական հաստատություններում, ինչպիսիք են դպրոցները կամ աշխատավայրերը, գրում է The Guardian-ը։

Համայնքներում, որոնք զգում են, որ իրենց ավանդույթները խլացվում են աշխարհում ամենատարածված լեզուների կողմից, ինչպիսին անգլերենն է, կամ իրենց երկրների պաշտոնական լեզուների գերիշխանությամբ, լուռ պայքար է ընթանում, գրում է լրատվամիջոցը։

Wikitongues կազմակերպության միջոցով ուրիշներին իրենց լեզուները պաշտպանել օգնող ակտիվիստների խոսքերով, առանցքային նշանակություն ունի բառերի, իմաստների և գրության պահպանումը, ինչպես նաև լեզվի օգտագործումը։

Հնդկաստանի արևելյան Բիհար նահանգում անգիկա լեզվով խոսող Ամրիթ Սուֆին տեսանյութեր է ձայնագրում իր լեզվի բանավոր մշակույթը պահպանելու համար՝ կատարելով տառադարձում և թարգմանություն։

Լեզվի ակտիվիստները նախընտրում են Վիքիպեդիան՝ որպես արդյունավետ և մատչելի բառարաններ ստեղծելու լավ միջոց։

Մասնավորապես, Wikitongues-ն օգնում է ակտիվիստներին փաստագրել լեզուները՝ օգտագործելով հավաքական ռեսուրսներ, ինչպիսիք են բառարանները և Վիքիպեդիայի այլընտրանքային լեզուները։ Wikitongues-ը պնդում է, որ այդպիսով օգնել է ակտիվիստներին փաստագրել մոտ 700 լեզու։

Ներկայումս փորձեր են արվում արհեստական բանականությունն օգտագործել լեզուների փաստագրման համար՝ տեքստերը մշակելով և դրանք չաթ-բոթերին փոխանցելով։

Շատ լեզվի ակտիվիստներ նաև ստեղծում են գրքեր, տեսանյութեր և ձայնագրություններ։ Համայնքային ռադիոկայանները նույնպես վաղուց ծառայություններ են մատուցում տեղական լեզուներով։

Ինչ վերաբերում է Մյանմայից ռոհինջա ժողովրդին, որը տասնամյակներ շարունակ հալածանքներից հետո հիմնականում ապրում է Բանգլադեշում որպես փախստական, նրա հիմնականում բանավոր լեզուն արտերկրում ցրվելու պատճառով կորցնելու մտավախությունները հանգեցրել են դրա գրավոր տարբերակը մշակելու փորձերի։

Վերջերս մշակված հանիֆի գրով գրված գրքերը տարածվել են Բանգլադեշում ռոհինջա փախստականների ճամբարների ավելի քան 500 դպրոցներում, որտեղ ապրում է ավելի քան մեկ միլիոն մարդ։

Սակայն պահպանումից հետո ակտիվիստները ստիպված են լինում համոզել մարդկանց օգտագործել լեզուն, ինչը լուրջ խնդիր է։

Այսպես, օրինակ, չնայած իգբոն Նիգերիայի ամենախոշոր լեզուներից մեկն է, շատ ծնողներ համարում են, որ երեխայի ապագայի համար օգտակար է միայն անգլերենը։