Երեւանի քաղաքապետարանը ձգձգում է Կիմ Բակշիի՝ Արցախին նվիրված գրքի ձեռքբերման գործընթացը

Մարտը գլխավոր ամիսն է հայտնի արձակագիր, դրամատուրգ, սցենարիստ, հայ ժողովրդի բարեկամ Կիմ Բակշիի կենսագրությունում։ Կիմ Նաումի Բակշին ծնվել է 1931թ. մարտի 1-ին, մահացել 2019թ. մարտի 5-ին։ 1963-ից Բակշին զբաղվել է Հայաստանի հնագույն մշակույթով, գրել 7 գիրք, 20 մասանոց «Մատենադարան» ֆիլմի սցենարը, որի համար արժանացել է Հայաստանի Պետական մրցանակի եւ Ֆ.Նանսենի անվան միջազգային մրցանակի։

Կյանքի վերջին տարիներին Կիմ Բակշին աշխատել է «Արցախի հոգեւոր գանձերը» գրքի վրա։ Այն լույս է տեսել սկզբում ռուսերեն, հետո թարգմանվել եւ լույս է տեսել գրքի հայերենը։ Եվ հայերեն տարբերակի ճակատագիրն ահա արդեն մի քանի տարի հանգիստ չի տալիս գրքի նախագծի հեղինակ, Բակշիի ընկեր եւ կտակարար, հրապարակախոս Սուրեն Սարգսյանին։

ԲԱՆՆ ԱՅՆ Է, ՈՐ ՀԱՅԵՐԵՆ ՏՊԱՔԱՆԱԿԸ ԴԺՎԱՐՈՒԹՅԱՄԲ ԷՐ ԻՐԱՑՎՈՒՄ, եւ դա մթագնել է օնկոլոգիական հիվանդությամբ տառապող Կիմ Բակշիի կյանքի վերջին շրջանը։ Իհարկե, սկզբում, երբ դեռ իշխանությունում էին «նախկինները», վարչապետ Կարեն Կարապետյանի ջանքերով արտաքին գործերի, մշակույթի, կրթության եւ գիտության, տարածքային կառավարման եւ զարգացման նախարարությունները գնեցին մոտ 350 գիրք։

Երեւանի քաղաքապետարանն այն ժամանակ ձգձգեց գործընթացը, իսկ հետո, Կ.Բակշիի անձնական դիմումից հետո, պատասխանեց նամակով, որը թույլ էր տալիս մայրաքաղաքի դպրոցներին եւ գրադարաններին գնել գրքերը։ Սակայն դպրոցների ղեկավարությունը բացատրել էր, որ ոչ մի փող չի հատկացվել, իսկ իրենք զրկված են ինքնուրույն գնելու իրավունքից։ Շուտով իշխանությունը փոխվեց, եւ «Արցախի հոգեւոր գանձերը» աստիճանաբար հետին պլան մղվեցին, գրել է «Голос Армении» թերթը։

Օրերս Սուրեն Սարգսյանը եկել էր խմբագրություն եւ պատմել է քաղաքապետարանի ուշադրությունը Բակշիի վերջին «հոգեզավակի» հանդեպ գրավելու երկրորդ փորձի մասին։

- Քաղաքապետ Հր. Սարգսյանի անունով նամակում (07.02.2023) ես ներկայացրել եմ իրավիճակը, բացատրել գրքի քաղաքական եւ հայրենասիրական նշանակությունը, որի արժեքն իջեցվել է 15 հազար դրամից 10 հազարի։ Հույս ունեի, որ օժանդակություն կլինի մնացած 200 օրինակն իրացնելու խնդիրը լուծելու հարցում։ Սակայն նորից, ինչպես եւ Կիմ Բակշիի պատասխանում, կրթության վարչությունը (ղեկավար՝ Մարգարիտ Խաչատրյան) չի պարտավորեցրել, այլ ընդամենը տեղեկացրել է դպրոցներին, որ նրանք ցանկության դեպքում կարող են ձեռք բերել գրքերը։

- Եվ գործը տեղից շարժվե՞ց։

- Ի պատիվ 8 դպրոցների տնօրենների, նշեմ, որ նրանք արձագանքեցին, գնեցին, միանգամայն հնարավոր է՝ իրենց անձնական միջոցներով։ Դե, իսկ մյուսները ձեռք կբերեն, եթե քաղաքապետարանը նրանց փող հատկացնի։ Ի դեպ, կարծում եմ, որ հարցը կարելի էր լուծել նաեւ մշակույթի եւ տուրիզմի վարչության (ղեկավար՝ Գոշ Սարգսյան) ներգրավմամբ, քանի որ Երեւանում մոտ 30 գրադարան գտնվում է նրա ոլորտում։

- Մենք ձեզ հետ միասին արդեն առաջին անգամ չէ, որ նշում ենք «Արցախի հոգեւոր գանձերի» ճակատագրի մասին։ Եթե անդրադառնանք պահանջվող գումարի չափին, ապա խոսքն ընդամենը 2 մլն դրամի մասին է։ Մի՞թե երկրում կամ նրա սահմաններից դուրս չի գտնվի մի պաշտոնյա, կուսակցական գործիչ, բարերար, որն ի վիճակի կլինի վերջակետ դնել այս հարցում։

- Կցանկանայի այլեւս չվերադառնալ այդ թեմային։ Ավելին, ես մի ժամանակ հույս ունեի, որ անհրաժեշտ է «Գանձերը» թարգմանել անգլերեն, որպեսզի ընդլայնվի նրանց լսարանը, որոնք ոչինչ չգիտեն Արցախի՝ հազարամյակների ընթացքում ստեղծված հայկական մշակութային ժառանգության մասին։ Ի դեպ, շատ արժեքներ, որոնց մասին պատմում է Կիմ Բակշին, մնացել են Արցախի զավթված մասում, եւ դժվար չէ գլխի ընկնել, թե ինչ տեղի կունենա նրանց հետ։ Ահա թե ինչու է այդքան կարեւոր «Գանձերի» լրացուցիչ տպաքանակը...

- Հիշում եմ՝ դուք ասում էիք, որ, Բակշիի կտակով, նրա աճյունի մի մասը թաղվել է Գառնիում եւ Շուշիում, եւ դուք մասնակցել եք այդ արարողությանը։ Դե, Շուշիի մասով ամեն ինչ պարզ է, իսկ Գառնի՞ն։

- Մարտի 5-ին ես, ավանդույթի համաձայն, գնացի Գառնի՝ խոնարհվելու Կիմ Բակշիի՝ «Հայ ժողովրդի բարեկամի» աճյունին։ Ցանկանում եմ հիշեցնել, որ այդ երեք բառերը Բակշիի ավանդի սահմանումը չեն, այլ այն մրցանակի անվանումը, որին արժանանում են մարդիկ, որոնք Հայաստանի քաղաքացիներ չեն, բայց շատ բան են արել ի բարօրություն հայերի։ Նրանց մեջ են Նիկոլայ Ռիժկովը, Վլադիմիր Սոլովյովը, Վլադիմիր Սպիվակովը եւ տարբեր ոլորտների շատ այլ արժանավոր մարդիկ։ Բակշին ավելի քան կես դար է տվել հայերին։

Ավելացնեմ, որ 2014թ., այդ մրցանակով պարգեւատրվելու ժամանակ Կիմ Բակշին ընդգծել էր. «Ես կարող եմ ձեզ՝ որպես մարդ, որը ոտքով անցել է արցախյան լեռներն ու արցախյան ճանապարհները եւ արցախյան արահետները, ասել, որ այդ ժողովրդին չի կարելի հաղթել»։

Հույս ունեմ, որ բոլոր գրքերը կհասնեն ընթերցողներին։ Մնում է միայն ավարտել Բակշիի խոսքը գրքից, որը դրված է որպես վերնագիր. «...որպեսզի մարդիկ իրենց համար բացահայտեն ոչ թե փոքր, այսպես ասած, չճանաչված հանրապետությունը, այլ հոգեւոր գանձերով լի աշխարհը...»։

Հ.Գ. Ս.Սարգսյանի հեռախոսահամարը՝ 096 - 08-03-23։