Հայաստանյան փոփոխությունները նոր հնարավորություն և նոր մարտահրավերներ են ստեղծել ԼՂ հակամարտության գործընթացում
Երկու տարի առաջ Հայաստանն ու Ադրբեջանը մոտեցան լայնամասշտաբ պատերազմի գծին, այժմ Հայաստանում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխությունները նոր հնարավորություն և նոր մարտահրավերներ են ստեղծել կողմերի համար, գրում է Լոնդոնի «Chatham House» միջազգային հարաբերությունների թագավորական ինստիտուտի՝ Ռուսաստանի և Եվրասիայի ծրագրի գիտաշխատող Լորենս Բրոերսը:
Ըստ հեղինակի՝ Հայաստանի նոր վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը շարժման ընթացքում խելամտորեն խուսափել է արտաքին քաղաքականության հարցերից: Սա ավելի դժվար կլինի այժմ, երբ նրա կառավարությունն արդեն իշխանության է, և առավելապես դժվար կլինի Լեռնային Ղարաբաղի հարցում: Նիկոլ Փաշինյանը ճիշտ էր զգուշավոր լինելու հարցում, գրում է նա։
Վերջին տարիներին երկու կողմերում էլ հանրային էյֆորիայի ալիք է գրանցվել, Ադրբեջանում՝ քառօրյա պատերազմից հետո, Հայաստանում՝ «թավշյա» հեղափոխությունից հետո, երբ մարդիկ սկսեցին հավատալ, որ ամեն ինչ հնարավոր է:
Ակնկալիքները, սակայն, պետք է չափավորվեն:
Նիկոլ Փաշինյանը մի շարք կարճաժամկետ մարտահրավերների առաջ է կանգնած: Ազգային անվտանգությունն ավանդորեն եղել է Հայաստանում լիբերալ ընդդիմության «Աքիլեսյան գարշապարը»:
Հանրությանն անվտանգության հարցերին հանձնառության հավաստիքներ տալու հետ միաժամանակ՝ կարևոր է նաև անցումը կառավարելը: 1990-ականների վերջերից հայ-ադրբեջանական բանակցությունների շրջանակը սեղմվել է մի նեղ խմբի մեջ, որի մեջ են եղել միայն նախագահներն ու արտգործնախարարները: Չափազանց զգայուն ինստիտուցիոնալ հիշողություն է կուտակված ընդամենը մի քանի անձանց մոտ: Դրա փոփոխման ընթացքում գործընթացը խոցելի է դառնում:
Բաքուն կարող է ցանկանալ արագ շարժվել առաջ՝ բանակցություններում դիրքերի փոփոխության հույս ունենալով, մինչ Փաշինյանի թիմը կհասցնի լրացնել իր բացը: Ներկայիս խաղաղության առաջարկը, որ հայտնի է Մադրիդյան սկզբունքներ անունով, արդեն փոփոխվել է մի քանի անգամ: Երբ, ինչպես նախկին առաջատար բանակցողն է նշել, բանակցությունները բովանդակության մասին չեն, այլ թե «որ փաստաթուղթը պետք է լինի բանակցությունների հիմքը», ինստիտուցիոնալ հիշողությունն առանցքային ռեսուրս է դառնում:
Բացի այդ, հեղինակը նշում է, որ «թավշյա» հեղափոխությունն Ադրբեջանին դուրս է բերել իր հարմարավետության գոտուց, քանի որ 20 տարվա ընթացքում առաջին անգամ Հայաստանը ղեկավարում է մեկը, ով Ղարաբաղից չէ: Փաստը, որ Հայաստանը մի խումբ ղարաբաղցիների իշխանության տակ է եղել, երկու տասնամյակ շարունակ եղել է ադրբեջանական վերլուծության հիմնաքարը: «Ղարաբաղյան կլանը» գրավիչ գաղափար է, երբ պետք է պատասխաններ գտնել վերջին 20 տարվա փակուղու համար: Այդ մտածողությունը ենթադրում է, որ կլանի վերացումից հետո բանակցությունները փակուղուց դուրս են գալու: Դա, սակայն, բոլորովին անիրատեսական է:
Զարմանալի չէ, որ Ղարաբաղի հայերը միշտ ավելի կոշտ դիրքորոշում ունեն խաղաղ կարգավորման գործընթացի շրջանակում տարածքային զիջումների հարցում, սակայն Հայաստանը նույնպես հետ չի մնում:
Ղարաբաղի վերաբերյալ հանրային կարծիքը միշտ իր դերն է ունեցել՝ անգամ ավտորիտար առաջնորդների համար: Այն շատ ավելի դժվար կլինի անտեսել Հայաստանում ժողովրդավարական իշխանությունների համար:
Նիկոլ Փաշինյանի առանցքային երկարաժամկետ մարտահրավերը Հայաստանի երկու տարբեր տեսլականների հաշտեցումն է, որոնք գոյություն են ունեցել անկախությունից ի վեր:
Առաջինը միջազգային ճանաչված պետություն Հայաստանն է, որը փորձում է ինտեգրվել ավելի լայն աշխարհին և իրականացնել երկրի ժողովրդավարացման խոստումը: Մյուսը Ղարաբաղի հետ միավորման շարժումից ծնված Հայաստանն է, որը ներառում է ոչ միայն Ղարաբաղը, այլև դրա շուրջ գտնվող տարածքները:
Վերջին 20 տարում առաջինի պաշտոնական քաղաքականությունը հետևողականորեն զիջել է երկրորդի ոչ պաշտոնական քաղաքականությանը:
Հակասությունները կառավարելու ուղղությամբ քայլերից մեկը կլինի այն, որ Ղարաբաղի հայերն իրենք իրենց ներկայացնեն Մինսկի խմբի բանակցություններում: Նրանց ներառումը բանակցություններում կարևոր է Նիկոլ Փաշինյանի կամ նրան հաջորդող ցանկացած առաջնորդի համար՝ գծել քաղաքական համայնքի այն սահմանները, որին նրանք վերջին հաշվով հաշվետու են: