Հայաստանը շարունակել է բարեփոխումները, սակայն պահպանվում են խնդիրները. ԵՄ

Հայաստանը շարունակել է առաջընթաց գրանցել արդարադատության ոլորտում բարեփոխումների եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության ամրապնդման ուղղությամբ, միաժամանակ պահպանվում են դատական անկախության, ոստիկանության հաշվետվողականության, խտրականության դեմ օրենսդրության եւ նախնական կալանքի կիրառման հետ կապված խնդիրները, նշված է Եվրոպական միության՝ մարդու իրավունքների եւ ժողովրդավարության վերաբերյալ 2025 թվականի տարեկան զեկույցում։

Եվրոպական արտաքին գործողությունների ծառայության հրապարակած զեկույցն անդրադառնում է ամբողջ աշխարհում մարդու իրավունքների եւ ժողովրդավարության իրավիճակին՝ ներառելով ԵՄ գործընկեր երկրների վերաբերյալ առանձին գնահատականներ։

Հայաստանին վերաբերող բաժնում նշվում է, որ երկիրը 2025 թվականի ընթացքում իրականացրել է բարեփոխումների հավակնոտ օրակարգ, մինչդեռ քաղաքացիական հասարակությունը կոչ է արել ավելի հետեւողականորեն իրականացնել բարեփոխումները եւ բարձրացնել հաշվետվողականությունը։

Ըստ զեկույցի՝ Հայաստանը շարունակել է դատական, ոստիկանական եւ սահմանադրական բարեփոխումները, որոնք ուղղված են պետական կառույցների բարեվարքության, հաշվետվողականության եւ արդյունավետության բարելավմանը։ Միեւնույն ժամանակ, քաղաքացիական հասարակության խմբերը մտահոգություն են հայտնել ոստիկանության կողմից բռնության վերաբերյալ պնդումների ոչ արդյունավետ քննության, դատական լիարժեք անկախության բացակայության եւ քրեական վարույթների շրջանակում նախնական կալանքի, իրենց բնորոշմամբ, չափից ավելի կիրառման վերաբերյալ։

ԵՄ- ն Հայաստանի քաղաքացիական հասարակությունը բնութագրում է որպես տարածաշրջանի ամենակենսունակներից մեկը եւ նշում, որ քաղաքական բեւեռացված միջավայրի պայմաններում պահպանվել է ԶԼՄ-ների բազմակարծությունը։ Սակայն զեկույցում նշվում է, որ 2026 թվականի հունիսին նախատեսված խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ ապատեղեկատվությունը, օտարերկրյա միջամտությունը եւ հիբրիդային սպառնալիքներն ակտիվացել են։

Զեկույցն անդրադառնում է նաեւ սոցիալական ոլորտում արձանագրված առաջընթացին։ Առողջության համընդհանուր ապահովագրության մասին Հայաստանի օրենքը ուժի մեջ է մտել 2026 թվականի հունվարի 1-ից՝ առողջապահական ծառայություններից հավասար եւ մատչելի օգտվելու հնարավորությունն ապահովելու նպատակով։

Իշխանությունները շարունակել են նաեւ ավելի քան 100 հազար արցախահայերի ինտեգրման աշխատանքները, թեեւ բնակարանի, զբաղվածության եւ սոցիալական ծառայությունների հետ կապված խնդիրները պահպանվում են։

Դրական զարգացումների թվում զեկույցը նշում է Հայաստանի՝ 2025-2028 թվականների գենդերային քաղաքականության ռազմավարության եւ գործողությունների ծրագրի ընդունումը, Երեխայի իրավունքների եւ երեխայի պաշտպանության համակարգի մասին օրենքի ուժի մեջ մտնելը, ինչպես նաեւ դատական համակարգի բարեվարքության ամրապնդման եւ արդարադատության համակարգի թվայնացման ուղղությամբ շարունակվող աշխատանքները։ Նշվում է նաեւ, որ կառավարությունը մտադիր է ստեղծել տվյալների պաշտպանության անկախ գործակալություն։

Միեւնույն ժամանակ, զեկույցում նշվում է, որ անհրաժեշտ է առաջընթաց գրանցել խտրականության դեմ համապարփակ օրենսդրության եւ փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության օրենսդրության ուղղությամբ։ Զեկույցն անդրադառնում է նաեւ լրագրողների, բնապահպան ակտիվիստների եւ մարդու իրավունքների պաշտպանների դեմ ռազմավարական դատական հայցերի կիրառման մտահոգություններին, այլակարծության դեմ քրեական արդարադատության համակարգի գործիքակազմը չարաշահելու վերաբերյալ պնդումներին, ինչպես նաեւ կալանավայրերում մահվան դեպքերի եւ զինծառայողների շրջանում ոչ մարտական մահերի վերաբերյալ պահպանվող մտահոգություններին։

ԵՄ-ն նշում է, որ Հայաստանը զգալիորեն ամրապնդել է հակակոռուպցիոն համակարգը՝ այն համապատասխանեցնելով միջազգային չափանիշներին, այդ թվում՝ GRECO-ի եւ Տնտեսական համագործակցության եւ զարգացման կազմակերպության (ՏՀԶԿ) չափանիշներին։ Սակայն, ըստ զեկույցի, Հայաստանի հակակոռուպցիոն ռազմավարությունը կշահեր ռիսկերի վրա առավել հիմնված մոտեցումից, հատկապես այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսին է պետական գնումների ոլորտը։