Իշխանության առաջին ժառանգական փոխանցումը Թեհրանում. ով է Իրանի նոր առաջնորդը

Թեհրանում տեղի է ունեցել պատմական նշանակության իշխանափոխություն, որը կարող է արմատապես փոխել Իսլամական Հանրապետության ապագա զարգացման վեկտորը։ Մոջթաբա Խամենեին պաշտոնապես ստանձնել է Իրանի գերագույն հոգևոր առաջնորդի պարտականությունները՝ հաջորդելով իր հորը՝ այաթոլլա Ալի Խամենեին։

Այս որոշումը կայացվել է երկրի քաղաքական վերնախավի երկարատև քննարկումների արդյունքում և հաստատվել է Փորձագետների խորհրդի կողմից, ինչը վերջ է դրել տարիներ տևած անորոշությանն ու ենթադրություններին։ Մոջթաբա Խամենեիի նշանակումը բեկումնային է համարվում հատկապես այն պատճառով, որ 1979 թվականի Իսլամական հեղափոխությունից ի վեր երկրի կառավարման համակարգը հրապարակայնորեն մերժում էր իշխանության ժառանգական փոխանցման մոդելը։ Տասնամյակներ շարունակ հեղափոխության առաջնորդները քննադատել են միապետական կարգերը, սակայն ներկայիս իրավիճակը ցույց է տալիս, որ համակարգի կայունության պահպանումը գերակա է համարվել նախկինում հռչակված սկզբունքներից։

Նոր առաջնորդը՝ 56-ամյա Մոջթաբա Խամենեին, երկար տարիներ համարվել է Իրանի ամենաազդեցիկ ստվերային դեմքերից մեկը։ Ծնվելով 1969 թվականին Մաշհադում՝ նա իր երիտասարդությունից սերտորեն կապված է եղել երկրի անվտանգային և կրոնական էլիտայի հետ։ Նա սովորել է Ղոմի հեղինակավոր ճեմարաններում՝ աստիճանաբար ամրապնդելով իր դիրքերը կրոնական հիերարխիայում, սակայն նրա իրական ուժը միշտ կենտրոնացած է եղել Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) և հատուկ ծառայությունների վրա։ 

Մոջթաբան հայտնի է որպես իր հոր «դարպասը», ով տնօրինում էր մուտք դեպի Գերագույն առաջնորդի գրասենյակ և վերահսկում էր կարևորագույն քաղաքական նշանակումները։ Նրան վերագրվում է նաև վճռորոշ դերակատարում 2009 թվականի բողոքի ցույցերի ճնշման գործում, ինչը ամրապնդեց նրա հեղինակությունը որպես կոշտ գծի կողմնակից և համակարգի անվտանգության երաշխավոր։

Միջազգային հանրությունը մեծ ուշադրությամբ է հետևում Իրանում տեղի ունեցող այս վերադասավորումներին, քանի որ նոր առաջնորդի դիրքորոշումները միջուկային ծրագրի, տարածաշրջանային հակամարտությունների և արևմտյան երկրների հետ հարաբերությունների հարցում առանցքային նշանակություն կունենան։

Դեռևս հստակ չէ, թե արդյոք Մոջթաբա Խամենեին կշարունակի իր հոր որդեգրած պահպանողական քաղաքական գիծը, թե կփորձի որոշակի ներքին բարեփոխումներ իրականացնել՝ հասարակական դժգոհությունները մեղմելու և տնտեսական ճգնաժամը հաղթահարելու համար։