COP17-ը Հայաստանում․ ի՞նչ կշահի երկիրը միջազգային բնապահպանական համաժողովից

Հայաստանն այս օրերին միջազգային բնապահպանական օրակարգի կենտրոնում է։ Հոկտեմբերի 16-ին Երևանում անցկացվում է «Առաջնորդներ՝ հանուն բնության» գագաթնաժողովը, իսկ հոկտեմբերի 19–30-ը երկիրը կհյուրընկալի ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովը՝ COP17-ը։

Կառավարության ակնկալիքներով՝ միջոցառմանը կմասնակցի 10–15 հազար մարդ։ Սակայն միջազգային հյուրերի ընդունելությունից ու երկրի ճանաչելիության բարձրացումից բացի, առաջ է գալիս գլխավոր հարցը՝ ի՞նչ երկարաժամկետ արդյունք կարող է ստանալ Հայաստանը այս համաժողովից։

Նախորդ համաժողովների փորձը ցույց է տալիս, որ միջազգային պայմանավորվածությունների ընդունումը դեռևս չի երաշխավորում դրանց կատարումը։ 2022 թվականի COP15-ի արդյունքում երկրները համաձայնության եկան կենսաբազմազանության գլոբալ շրջանակի շուրջ՝ սահմանելով բնության պահպանության ընդհանուր ուղղությունները։

2024 թվականին Կոլումբիայի Կալի քաղաքում անցկացված COP16-ի ընթացքում քննարկվեցին այդ նպատակների իրականացման ֆինանսավորման, մոնիթորինգի և միջազգային համագործակցության հարցերը։ Համաժողովի չավարտված հարցերի շուրջ բանակցությունները շարունակվեցին 2025 թվականին՝ Հռոմում, որտեղ երկրները համաձայնության եկան կենսաբազմազանության պահպանության համար անհրաժեշտ ռեսուրսների ներգրավման ռազմավարության շուրջ։

Սակայն Համաժողովի կազմակերպիչ երկիր դառնալը կարող է տնտեսական ակտիվություն ապահովել շատ ոլորտներում։ Հազարավոր միջազգային մասնակիցների ներկայությունը հյուրանոցների, ռեստորանների, տրանսպորտային ընկերությունների, զբոսավարների, թարգմանիչների և միջոցառումների կազմակերպմամբ զբաղվող բիզնեսների համար պահանջարկ է ստեղծում։ Տեղական արտադրողները ևս կարող են օգտվել հնարավորությունից՝ իրենց արտադրանքը ներկայացնելով օտարերկրյա պատվիրակություններին ու կազմակերպություններին։

Հայաստանի կառավարության հրապարակած տվյալներով՝ COP17-ի կազմակերպման համար լրացուցիչ հատկացվել է շուրջ 2.64 միլիարդ դրամ։ Կառավարությունը միջոցառումը դիտարկում է նաև որպես զբոսաշրջության և մասնավոր հատվածի զարգացման հնարավորություն։

Հայաստանը հարուստ է բնական էկոհամակարգերով, բուսական և կենդանական աշխարհով։ ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի՝ Հայաստանի վերաբերյալ տվյալներում նշվում է, որ երկրի բուսական աշխարհի շուրջ 3 տոկոսը՝ 123 տեսակ, տեղական էնդեմիկ է։ Այսինքն՝ դրանք բնության բաղադրիչներ են, որոնք բնական պայմաններում բնորոշ են հենց Հայաստանին։

COP17-ը հնարավորություն է՝ ներկայացնելու այդ ժառանգությունը միջազգային գիտական հանրությանը, ընդլայնելու համագործակցությունը հետազոտական կենտրոնների, համալսարանների և բնապահպանական կազմակերպությունների հետ։ Նման համագործակցությունը կարող է նպաստել տեսակների ուսումնասիրությանը, պահպանվող տարածքների կառավարմանը, բնապահպանական տվյալների հավաքագրմանը և մասնագիտական կարողությունների զարգացմանը։

Միջազգային համաժողովի հյուրընկալումը մեծացնում է երկրի տեսանելիությունը, բայց միաժամանակ ուշադրություն է հրավիրում սեփական խնդիրների վրա։ COP17-ի շրջանակում Հայաստանը պետք է ոչ միայն ներկայացնի իր բնությունը, այլև ցույց տա, թե ինչ քայլեր է ձեռնարկում այն պահպանելու համար։

Հայաստանի համար COP17-ը միաժամանակ տնտեսական, դիվանագիտական և բնապահպանական հնարավորություն է։ Սակայն այս ուղղություններից յուրաքանչյուրի հաջողությունը պահանջում է առանձին չափելի արդյունքներ։

Տնտեսական առումով կարևոր են տեղական բիզնեսի եկամուտները, զբոսաշրջային ազդեցությունն ու հետագա համագործակցությունները։ Գիտական ոլորտում՝ նոր ծրագրերն ու հետազոտական կապերը։ Բնապահպանական քաղաքականության մեջ՝ ֆինանսավորված գործողությունները, պահպանվող տարածքների արդյունավետ կառավարումն ու կենսաբազմազանության վիճակի բարելավումը։

COP17-ի անցկացումը կարող է Հայաստանին միջազգային ճանաչելիություն և համագործակցության նոր հնարավորություններ տալ։ Բայց այդ հնարավորությունները դեռևս արդյունք չեն։ Երկրի համար ամենակարևոր փորձությունը սկսվելու է այն ժամանակ, երբ միջազգային պատվիրակությունները հեռանան, իսկ ստանձնած պարտավորությունները վերածվեն կոնկրետ գործողությունների։

Շողեր Ղլիջյան