Արեգակնային լույսի ազդեցությամբ սկսվող քիմիական ռեակցիաները հանգեցնում են օզոնի արագ քայքայմանը

«Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի տնօրեն Լևոն Ազիզյանը սոցցանցի իր էջում գրում է.

«Օզոնային շերտը Երկրի վրա կյանքը պաշտպանում է Արեգակի վնասակար ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումից։ 20-րդ դարի վերջին մարդու գործունեության հետևանքով արտանետվող օզոնաքայքայիչ նյութերը, մասնավորապես՝ հալոգենածխածինները, հանգեցրին մթնոլորտում օզոնի քանակի նվազմանը և, առաջին հերթին, Անտարկտիկայի վերևում ամեն տարի օզոնային շերտի հսկայական ճեղքվածքի ձևավորմանը։ 1987 թվականին ստորագրված և 1989 թվականին ուժի մեջ մտած Մոնրեալի արձանագրությունը հնարավորություն տվեց նվազեցնել մթնոլորտում օզոնաքայքայիչ նյութերի քանակը՝ նպաստելով օզոնային շերտի աստիճանական վերականգնմանը։

Անտարկտիկայի վերևում ստրատոսֆերային օզոնի կոնցենտրացիայի տարեկան նվազումն ու օզոնային շերտի ճեղքվածքի ձևավորումը պայմանավորված են բարդ օդերևութաբանական և քիմիական գործընթացներով։ Ըստ «Կոպեռնիկուս» ծառայության՝ ներկայում Անտարկտիկայի օզոնային շերտի ճեղքվածքի չափերը փոքր-ինչ ցածր են 1979–2023 թվականների միջին արժեքների միջակայքի վերին սահմանից, սակայն գերազանցում են 2024 և 2025 թվականների համապատասխան ցուցանիշները և հասել են ընթացիկ տարվա մինչ այժմ գրանցված առավելագույնին։

Օզոնային շերտի քայքայումն անմիջականորեն կապված է ստրատոսֆերայում օդի ջերմաստիճանի հետ։ Օզոնի քիմիական քայքայման գործում կարևոր դեր ունեցող բևեռային ստրատոսֆերային ամպերը ձևավորվում են միայն −78°C-ից ցածր ջերմաստիճանի պայմաններում։ Այդ ամպերում առկա սառցաբյուրեղների մակերևույթին քիմիապես պասիվ միացությունները կարող են վերածվել ակտիվ ձևերի։ Արեգակնային լույսի ազդեցությամբ սկսվող քիմիական ռեակցիաներն այնուհետև հանգեցնում են օզոնի արագ քայքայմանը։

Բևեռային ստրատոսֆերային ամպերի և արեգակնային ճառագայթման այս համատեղ ազդեցությունն է հիմնական պատճառը, որ Անտարկտիկայի օզոնային շերտի ճեղքվածքը ձևավորվում է հարավային կիսագնդի ձմռան վերջին և գարնան սկզբին»։