Հոբելյանական տարի. ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, Գյումրիի պատվավոր քաղաքացի գեղանկարիչ Սուսաննա Մկրտչյան

ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, Գյումրիի պատվավոր քաղաքացի գեղանկարիչ Սուսաննա Մկրտչյանի համար այս տարին հոբելյանական է: Արվեստագետը կնշի ծննդյան ութսուն ամյակը: Ստեղծագործական հարուստ կենսագրություն ունեցող նկարչուհին Գյումրիի կոլորիտային կերպարներից  է։ Նրա ստեղծած հարյուրավոր կտավներն ու ռելիեֆային աշխատանքները նկարագրում են արհեստների քաղաքի 19-րդ դարի կենցաղն ու ավանդույթները:

Գեղանկարչուհի Սուսաննա Մկրտչյանի նախնիները Ղարսի նահանգից են։ Նրա ծնողները 1918 թվականին են գաղթել Ղարաքիլիսա  ու Ալեքսանդրապոլ: Մանկությունն անցկացրել են Ամերկոմի որբանոցներում։ Սուսաննա Մկրտչյանը հուզմունքով է հիշում իր ծնողներին․

«Ամեն ինչ մայրս գիտեր՝ և՛ տնարարություն, և՛ ձեռքի աշխատանք, և, լինելով արտիստիկ մարդ, շատ սիրում էր պոեզիա, կարդում էր մեզ համար Թումանյան, սկզբից մինչև վերջ գիտեր, որովհետև Թումանյանը շատ առիթներ էր ունեցել մանկատուն գնալու,մայրս շատ լավ հիշում էր Թումանյանին»  

Նկարչուհին հիշում է, որ գրեթե ամեն երեկո իրենց տանը Լենինական գաղթած հայրենակիցները ազգային երգեր էին երգում: Հենց այդ միջավայրում է մեծացել ապագա արվեստագետը։ Եվ այդ ամենն այսօր էլ նկատելի է նրա ստեղծած կտավներում:

«Սենյակում հավաքվում էին բոլոր ղարսեցիները: Մեր թաղը ղարսեցիների թաղ էր ,ասում էին ղարսեցիների ծվարը: Հավաքվում էին բոլոր ղարսեցիները և սկսվում էր մեր ժամանակակից հասկացողությամբ գրական –երաժշտական երեկոները: Հայրս ուներ տետր, որի մեջ ձեռագիր գրված էին բոլոր ասքերը, Լեյլի– Մեժլում, Սիամանթո–Խաչեզարե: Եվ մեկը կարդում էր, որովհետև էն ժամանակ բոլոր տարիքով մարդիկ չէ որ կարդում էին, մեկը կարդում էր, մնացածները էտ պարտիաները երգում էին: Մայրս էլ էր երգում,փոքրիկ ձայն ուներ,բայց շատ սիրուն ձայն ուներ և էդ մթնոլորտի մեջ մենք ձևավորվում էինք՝ որպես մարդ, որպես անհատ»:

Ընտանիքում յոթ երեխա է մեծացել:Դժվար տարիներ են եղել, հայրն աշխատել է, իսկ մայրը զբաղվել տան կենցաղով ու երեխաների դաստիարակությամբ:10-12 տարեկանում Սուսաննա Մկրտչյանը ընդունվել է Լենինականի նկարչական դպրոց:

«Մենք երեխաներով,առանց կոշիկի, բոբիկ, դե ամառը բոլորս բոբիկ էինք, եկանք նկարչական դպրոցը գտանք , Շանթ Սարգսյանն էր տնօրենը։ Ասեցի ,որ ես ուզում եմ նկարչական դպրոց գամ: Ասեց՝ բա քո ծնողները, ասի՝ դե պապաս շատ է աշխատում, մամաս էլ զբաղված է, մենք էկել ենք: Ասեց՝ էսինչ տեղեկանքները, թղթերը ․․․ գնացինք բերեցինք, ու էդպես ես ընդունվեցի նկարչական դպրոց և բախտ ունեցա ուսանելու մեր հանճարեղ նկարիչներից Հակոբ Անանիկյանի և Սերգեյ Միրզոյանի մոտ»:

Յուրօրինակ ստեղծագործական ոճ ունի Սուսաննա Մկրտչյանը: 1988 թվականի երկրաշարժից հետո, երբ ավերված քաղաքում կտավ ու ներկ գտնել հնարավոր չէր, արվեստագետը որոշում է գեղանկարներ ստեղծել  թղթից:

«Դա գալիս է մանկությունից, ես մանկության ժամանակ շատ սիրում էի թղթերով աշխատել և սիրում էի սոսինձ անել և դա ինձ օգնեց: Էտ թղթերը կպցնում էի իրար, շերտ էի ստանում ու դրա վրա նկարում էի: Հետո ես նկատեցի, որ թղթերը կպցնում եմ ռելիեֆ է ստացվում, ձևեր: Կամաց-կամաց դա ես զարգացրեցի ու դարձավ , արդեն 20-25 տարի է ես էս տեխնիկան օգտագործում եմ, և այդպես սկսվեց իմ թղթի մակուլատուրա օգտագործելը։  Մի խոսքով դարձավ դա իմ անձնական տեխնիկան, հեղինակային իրավունք ունեմ դրա համար»։

Իր ռելիեֆային կտավներում գեղանկարչուհին պատկերում է Ալեքպոլի բնակիչներին, նրանց ընտանիքներն ու կենցաղը:Մանրամասն վերարտադրում է մարդկանց հագուկապը, զարդերն ու քաղաքի կոլորիտը: Նրա ստեղծագործություններից շատերը ցուցադրվում են Գյումրիի՝ իր իսկ հիմնած Գեղագիտական կենտրոնի ճեմասրահներում:

«Ամբողջ կյանքում այս կենտրոնը դարձել է իմ տունը: Որ ասեմ՝ երկրորդ տունը, ինչ որ տեղ նաև առաջին տունը, որովհետև ամբողջ օրը, առավոտից մինչև երեկո ես այստեղ եմ և բոլոր հոգսերը կենտրոնի շարում եմ իմ կրծքին, բոլոր հոգսերը աշխատում եմ ինքս հոգալ: Մեր աշխատանքը խենթերի աշխատանք է, որովհետև առանձնապես չենք վարձատրվում և երբեմն չենք էլ գնահատվում, բայց այն հանգամանքը, որ դու սերունդ ես կրթում, կրթում ես ոչ միայն խոսքով, կրթում ես քո գործով, քո վարքագծով»:

Գյումրիի պատվավոր քաղաքացի  է Սուսաննա Մկրտչյանը: Նրա կերպարը մշտապես առանձնանում է ազգային ու ժամանակակից նորաձևության համադրումներով:

«Գյումրին քաղաք է,որին չսիրել հնարավոր չէ, բայց որին, երբ սիրեցիր, նրանից պոկվել հնարավոր չէ: Հազարավոր առիթներ են եղել գնալու: Ես, եթե գնում եմ արտասահման, եթե մի շաբաթ եմ մնում,անընդհատ երեխայի նման օրերը հաշվում եմ, թե քանի օր պիտի քնենք-զարթնենք, որ հասնեմ տուն: Ինձ համար Գյումրին անփոխարինելի մի վայր ասեմ՝ չէ, վայրը քիչ է ինձ համար: Դա ինձ համար եկեղեցու նման մի բան է,որտեղ միայն պիտի խոնարհվենք, միայն պիտի աղոթենք»։

Այս տարի ութսուն տարեկան կդառնա Սուսաննա Մկրտչյանը: Ասում է՝ կյանքի մայրամուտին կցանկանար մեծ արվեստանոց ունենալ ու իր ստեղծագործական ժառանգության՝ հարյուրավոր կտավների հետ նվիրեր սիրելի քաղաքին:

armradio