Ֆուտբոլային կանոնների էվոլյուցիան. Վենգերի օրենքը, կապույտ քարտը և այլ նորամուծություններ

Ֆուտբոլային ասոցիացիաների միջազգային խորհուրդը (IFAB), որը խաղի կանոնների համար պատասխանատու մարմինն է, պարբերաբար ստանում է ֆուտբոլը բարելավելու բազմաթիվ առաջարկներ։ Սակայն, ինչպես ցույց է տալիս պրակտիկան, այս նախաձեռնություններից շատ քչերն են հասնում վերջնական հաստատման և էլ ավելի քիչն են իրական ազդեցություն ունենում խաղի վրա։

Նոր կանոնի ընդունումը բավականին բարդ գործընթաց է։ Ամեն տարի մինչև հոկտեմբերի 1-ը ստացված առաջարկները նախ պետք է անցնեն փորձագիտական հանձնաժողովի քննարկումով, որի կազմում են այնպիսի լեգենդար դեմքեր, ինչպիսիք են Արսեն Վենգերը, Լուիշ Ֆիգուն և Էստեբան Կամբիասոն։ Հաջողության դեպքում դրանք փորձարկվում են տարբեր մրցաշարերում և միայն դրանից հետո դրվում գլխավոր վեհաժողովի քվեարկությանը։ Որոշում կայացնելու համար 8 ձայնից պահանջվում է 6-ը (ՖԻՖԱ-ն ունի 4 ձայն, իսկ բրիտանական չորս ասոցիացիաները՝ յուրաքանչյուրը մեկ)։

Նախկին միջազգային մրցավար Իտուրալդե Գոնսալեսի համոզմամբ, ֆուտբոլում իրական հեղափոխություն են արել ընդամենը երկու փոփոխություն. 1992 թվականին դարպասապահին թիմակցից եկած փոխանցումը ձեռքով վերցնելու արգելքը և 2016 թվականին տեսակրկնության համակարգի (VAR) ներդրումը։

«Վենգերի օրենքը» և անարդյունք 11-մետրանոցները

Այս մրցաշրջանի ամենաակտիվ քննարկվող նախաձեռնությունը «խաղից դուրս» վիճակի վերաբերյալ այսպես կոչված «Վենգերի օրենքն» է։ Ըստ այս առաջարկի՝ հարձակվողը խաղից դուրս չի համարվի, եթե նրա մարմնի գոնե մեկ մասը (որով թույլատրվում է գոլ խփել) գտնվում է վերջին պաշտպանի հետ նույն գծի վրա։ Սա նպատակ ունի ավելացնել գոլերի քանակը և բարձրացնել խաղի տեսարժանությունը։ Չի բացառվում, որ այս կանոնը փորձարկվի 2026 թվականի Աշխարհի առաջնությունում։

Ի տարբերություն սրա, մրցավարական կորպուսի ղեկավար Պիեռլուիջի Կոլինայի գաղափարը՝ 11-մետրանոցները առանց անդրադարձի իրացնելու մասին (այն դեպքում, երբ դարպասապահը հետ է մղում հարվածը, խաղը չի շարունակվում), լուրջ աջակցություն չի ստացել և, ամենայն հավանականությամբ, կմերժվի։

«Կանգ առնող ժամացույցի» հին գաղափարը

IFAB-ի գլխավոր մտահոգություններից մեկը խաղաժամանակի զգալի կորուստն է։ Հաշվարկները ցույց են տվել, որ 90 րոպե տևողությամբ հանդիպման ընթացքում «մաքուր» խաղաժամանակը կազմում է ընդամենը մոտ 60 րոպե։

«Կանգ առնող ժամացույցի» գաղափարը (բասկետբոլի կամ ֆուտզալի նման, երբ գնդակը խաղից դուրս է գալիս) վաղուց է քննարկվում, և ժամանակին դրան կողմ է արտահայտվել նաև Չավի Էռնանդեսը։ Սակայն այս արմատական փոփոխությունը դեռևս հստակ եզրակացությունների չի հանգեցրել։

Այս ուղղությամբ ամենաարդյունավետ փոփոխությունը շարունակում է մնալ 1992 թվականի կանոնը, որն արգելեց դարպասապահին թիմակցի փոխանցումից հետո գնդակը ձեռքը վերցնել։ Սա վերջ դրեց ժամանակ ձգելու տարածված մարտավարությանը, որը հատկապես ակնհայտ էր Իտալիա-90-ի Աշխարհի առաջնության ժամանակ։

Կապույտ քարտից մինչև անսահմանափակ փոփոխություններ

Քննարկվել են նաև կարգապահական նոր միջոցներ։ Դրանցից էր «կապույտ քարտի» գաղափարը՝ խաղացողի ժամանակավոր (օրինակ՝ 10 րոպեով) հեռացում, որը պետք է դառնար միջանկյալ տարբերակ դեղին և կարմիր քարտերի միջև։ Այս գաղափարը մեկ տարի ուսումնասիրվելուց հետո, այնուամենայնիվ, մերժվեց։

Մերժում են ստացել նաև այլ նախաձեռնություններ, ինչպիսիք են.

• Անսահմանափակ փոփոխությունները (որը թույլ կտար փոխարինված խաղացողին վերադառնալ դաշտ)։
• Խախտումների սահմանափակումը (օրինակ՝ բասկետբոլի նման հինգ խախտումից հետո հեռացում)։

Տեխնոլոգիաների դարաշրջանը՝ VAR և FVS

Անկասկած, այս դարի ամենաարմատական փոփոխությունը տեխնոլոգիաների ներդրումն էր։ 2016 թվականին ներդրված VAR համակարգը փոխեց ֆուտբոլը, թեև այն դեռևս կատարելագործման կարիք ունի։

Այժմ քննարկվում է FVS (Football Video Support) համակարգը, որը հայտնի է որպես «VAR լայթ» կամ «ցածր բյուջետային VAR»։ Դրա առանցքային նորամուծությունն այն է, որ մարզիչներն իրենք են իրավունք ստանում խաղի ընթացքում սահմանափակ քանակով (օրինակ՝ 1-2 անգամ) մրցավարից պահանջել դրվագի վերանայում։ Այս համակարգն արդեն իսկ փորձարկվում է Իսպանիայի ստորին լիգաներում։

«Սա փորձարարական համակարգ է, սակայն արձագանքները դրական են։ Հնարավոր է՝ ապագայում տեսնենք VAR-ի և մարզչական մարտահրավերների համակցված տարբերակը», - նշել է Իսպանիայի մրցավարական կոմիտեի նախագահ Ֆրան Սոտոն։

Տեղեկատվությունը՝ armsport.am