Արտաքին միջամտություններ, քաղաքական բեւեռացում, ապատեղեկատվություն. ԵԽԽՎ պատվիրակության առաջին զեկույցը

Հայաստանում 2026 թվականի հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունները պետք է անցկացվեն վախի մթնոլորտից, արտաքին անհարկի ազդեցությունից և վարչական ռեսուրսների չարաշահումից զերծ պայմաններում, հայտարարել է հայաստանյան ընտրությունների նախընտրական փուլը դիտարկող ԵԽԽՎ պատվիրակությունը, ամփոփելով մայիսի 11-12-ի մեր հանրապետություն երկօրյա այցի արդյունքները։

Հրապարակված զեկույցում պատվիրակությունն անհանգստություն է հայտնել Հայաստանի քաղաքական և տեղեկատվական միջավայրի վրա ազդող արտաքին միջամտությունների բարդ և համակարգային բնույթի կապակցությամբ։

Զեկույցում նշված է, որ ԵԽԽՎ պատվիրակությանը հայտնել են, որ Ռուսաստանի նախագահը Հայաստանի վարչապետին ուղիղ և բացահայտ խնդրել է, որպեսզի նպաստի քվեարկությանը Ռուսաստանի հայ համայնքի մասնակցությանը, «ինչպես նաև հիմնական ընդդիմադիր կուսակցության կողմից Սփյուռքի տվյալ  հատվածին առաջարկած ֆինանսական բնույթի խոստումներին՝ ընտրության օրը Հայաստան գալու և քվեարկելու համար»։

Պատվիրակությունը նշել է, որ նման միջամտությունները սպառնալիք են, որոնք ազդում են ընտրական շրջանից շատ ավելի լայն ժամանակահատվածի վրա։

Միաժամանակ պատվիրակությունը նաև արձանագրել է, որ արևմտյան որոշ գործընկերներ հայտարարությունների մակարդակով աջակցություն են հայտնել իշխող կուսակցությանը։

Պատվիրակությունը ողջունել է անհարկի ազդեցություններին հակազդելու ուղղությամբ Հայաստանի օրենսդրական և կարգավորող ջանքերը։ Սակայն, նաեւ ւարծում է, որ գործող մեխանիզմները թաքնված, համակարգված և անդրսահմանային սպառնալիքներին արդյունավետ արձագանքը ուժեղացնելու կարիք ունեն։

«Հատկապես անհրաժեշտ է ամրապնդել ինստիտուցիոնալ կարողությունները, բարելավել միջգերատեսչական համակարգումը և բարձրացնել քաղաքական ֆինանսավորման թափանցիկությունը»,- նշված է զեկույցում։

Նախընտրական ընդհանուր միջավայրի առնչությամբ պատվիրակությունն անհանգստություն է հայտնել նաև իրավապաշտպանների, լրագրողներին և քաղհասարակության դեմ թիրախավորված ապատեղեկատվական արշավների ակտիվացման կապակցությամբ։

«Օտար գործակալ» լինելու մեղադրանքների նմանատիպ նարատիվները, ըստ պատվիրակության, խաթարում են հանրային վստահությունն ու սահմանափակում քաղաքացիական տարածքը։

Զեկույցում նշված է, որ տեղեկություններ են ստացել համակարգված կեղծ ակտիվության և սոցիալական ցանցերում մանիպուլյատիվ բովանդակության մասին։ Հեղինակները հույս են հայտնել, որ տեխնոլոգիական ընկերությունները ավելի վճռական քայլեր կձեռնարկեն նման արշավների դեմ։

Պատվիրակությունը մտահոգություն է հայտնել նաև աճող իրավական ճնշումների, այդ թվում՝ հանրային մասնակցության դեմ ուղղված դատական հայցերի (SLAPPs) կապակցությամբ, որոնք թիրախավորում են քաղաքացիական հասարակությանը, լրագրողներին և դիտորդներին։

«Նման գործելակերպը կարող է սահմանափակել խոսքի ազատությունն ու զսպել ժողովրդավարական մասնակցությունը։ Պատվիրակությունը շեշտել է, որ կենսունակ և անկախ քաղաքացիական հասարակությունը ժողովրդավարական ընտրությունների կարևոր նախապայման է և պետք է պաշտպանված լինի ճնշումներից»։

ԵԽԽՎ պատվիրակությունը նաեւ մտահոգված է քաղաքական բևեռացման խորացմամբ, պետական ինստիտուտների նկատմամբ հանրային վստահության ցածր մակարդակով և հատկապես երիտասարդների շրջանում քաղաքականության հանդեպ ընդհանուր անտարբերությամբ։

Զեկույցի հեղինակների ուշադրությանն է արժանացել նաև Հայ Առաքելական եկեղեցու աննախադեպ ներգրավվածությունը քաղաքական գործընթացներում։

Պատվիրակությունը լսել է նաև արդարադատության համակարգում երկակի չափանիշների վերաբերյալ մեղադրանքներ․ ընդդիմության ներկայացուցիչները դժգոհել են, որ բազմաթիվ քաղաքական գործիչներ և հոգևորականներ քննության տակ են կամ տնային կալանքի մեջ՝ դատական որոշումների արդյունքում։

Պատվիրակությունն ընդգծել է, որ ընտրական գործընթացի ամբողջականության պաշտպանությունը պահանջում է ազգային իշխանությունների, քաղաքացիական հասարակության և միջազգային գործընկերների համագործակցություն, ինչպես նաև թվային հարթակների պատասխանատու վարքագիծ։

ԵԽԽՎ պատվիրակությունը իշխանություններին կոչ է արել ուժեղացնել արտաքին միջամտությունների դեմ պաշտպանության միջոցները և ապահովել հավասար պայմաններ բոլոր ընտրական ուժերի համար։ Այն նաև խրախուսել է քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին շարունակել իրենց կարևոր առաքելությունը՝ ընտրությունների մոնիթորինգի, խախտումների արձանագրման և ժողովրդավարական չափանիշների պաշտպանության ուղղությամբ։