«Կորցված, գտնված, թաքցված» հայ-լեհական վավերագրական ֆիլմին նվիրված ասուլիս

«Մատենադարան» Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտում այսօր տեղի է ունեցել մամուլի ասուլիս՝ նվիրված հայ-լեհական արտադրության «Կորցված, գտնված, թաքցված» վավերագրական ֆիլմին: Մամուլի ասուլիսի շրջանակում Մատենադարանում ցուցադրվել է Սկևռայի Ավետարանի բացառիկ կրկնօրինակը՝ ֆաքսիմիլը:

Ասուլիսի բանախոսներն էին ԿԳՄՍ նախարարի տեղակալ Դանիել Դանիելյանը, Մատենադարանի տնօրեն Արա Խզմալյանը, ֆիլմի ռեժիսոր Վահրամ Մխիթարյանը, ֆիլմի պրոդյուսեր Ալեքսանդրա Մայջինսկան և Կրակովի համալսարանի պրոֆեսոր (հանդես է եկել նաև ֆիլմում) Քշիշտոֆ Ստոպկան:

Ֆիլմը ստեղծվել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության, Լեհաստանի ներքին գործերի և վարչական հարցերի նախարարության, Լեհաստանի մշակույթի և ազգային ժառանգության նախարարության և Միերաշևսկու կենտրոնի ֆինանսավորմամբ. արտադրությունը՝ «Կաթնեղբայր» հիմնադրամի և ԿԳՄՍՆ Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի («Հայկ» վավերագրական ֆիլմերի ստուդիա):

Նախարարի տեղակալ Դանիել Դանիելյանի խոսքով՝ մշակույթը ցանկացած հարաբերությունների առաջնագծում է, և դրա միջոցով է կայանում անկեղծ շփումն աշխարհի հետ: «Այս ամենի ապացույցն է նաև Լեհաստանի ազգային գրադարանում պահվող Սկևռայի Ավետարանը, որի մասին էլ պատմում է «Կորցված, գտնված, թաքցված» վավերագրական ֆիլմը: Ամիսներ առաջ նախարար Ժաննա Անդրեասյանը Լեհաստան կատարած այցի ընթացքում գործընկերների հետ անդրադարձել է Սկևռայի Ավետարանին և այս համատեքստում քննարկել համատեղ մշակութային համագործակցությանն առնչվող քայլերը: Նախագիծն իրականացվում է Հայաստան-Լեհաստան մշակութային համագործակցության շրջանակում: Սա այն եզակի դեպքերից է, երբ վստահաբար կարելի է ասել, որ բնօրինակը հուսալի ձեռքերում է, իսկ դրա բացառիկ կրկնօրինակը՝ Մատենադարանում։ Անչափ կարևոր է, որ այս կարևոր պատմական անցքն էկրանավորվել է, և այսօր ծնունդ է առել մի ֆիլմ, որը մեր մշակույթի արձանագրումն է, մեր պատմության և հարուստ մշակույթի վավերագրումը»,- նշել է Դանիել Դանիելյանը՝ շնորհակալություն հայտնելով ֆիլմի ռեժիսոր Վահրամ Մխիթարյանին, ֆիլմի հեղինակային և ստեղծագործական կազմին, կոոմպոզիտոր Արսեն Բաբաջանյանին և ֆիլմի ստեղծման ակունքներում կանգնած բոլոր մարդկանց:

Մատենադարանի տնօրեն Արա Խզմալյանն իր հերթին ընդգծել է՝ այսօրինակ ֆիլմի շնորհանդեսի համար Մատենադարանը բնական միջավայր է։ Նա առանձնակի անդրադարձել է ֆիլմի ստեղծման կարևորությանը՝ նշելով. «Մատենադարանից դուրս աշխարհում կա մի մեծ մատենադարան՝ մասնավոր հավաքածուներում, տարբեր երկրների թանգարաններում, գրադարաններում, արտասահմանյան հոգևոր ձեռագրական կենտրոններում, և մենք՝ իբրև հայերեն ձեռագրերի մայր կառույց, բնականաբար, չենք կարող անտարբեր մնալ աշխարհում առկա մատենադարանի հանդեպ: Եվ այն, ինչ վերաբերում է հայերեն ձեռագրերի հանրայնացմանը, ճանաչելիության բարձրացմանը, դրանց գիտական հետազոտմանն ու վերականգնմանը, մեր կառույցի գիտական առաջնահերթություններից է: Ընդհանուր առմամբ՝ ձեռագրական ժառանգության վերաբերյալ իրազեկվածության և ճանաչելիության բարձրացումը լուծում է նաև այդ ժառանգության անվտանգության խնդիրը»։ Արա Խզմալյանը հիշեցրել է արդեն երկու տարուց ավելի իրականացվող «Մատյանների տունդարձը» նախագծի մասին, որի շրջանակում արդեն 100 ձեռագիր միավոր է մուտք գործել Մատենադարան: Դրանք, ըստ բանախոսի, ձեռք են բերվել աճուրդներից, մասնավոր հավաքածուներից, անհատներ ու բարերարներ են համախմբվել այդ արշավի շուրջ, և այս ֆիլմը ևս յուրատեսակ, փոխաբերական վերադարձ է: «Մենք առիթ ենք ստեղծում հայ հասարակությանը ներկայացնելու Կիլիկյան ձեռագրական արվեստի մանրանկար, արարչության մի գլուխգործոց՝ Սկևռայի Ավետարանը, որը պահպանվում է Լեհաստանի ազգային գրադարանում»,- ասել է Արա Խզմալյանը՝ մատնանշելով օրեցօր խորացող Հայաստան-Լեհաստան գիտական, մշակութային կապերը։

Ռեժիսոր Վահրամ Մխիթարյանն անդրադարձել է ֆիլմի ստեղծման 5-ամյա հետաքննական աշխատանքին, Սկևռայի Ավետարանի անցած ճանապարհին և նշել, որ ֆիլմ նկարելու հիմնական նպատակն էր արձանագրել դրամատիկ պատմական այդ կարևոր անցքը, որը շատ նման է հայ ժողովրդի ճակատագրին:

Ինչպե՞ս է 12-րդ դարի հայկական գլուխգործոցը հայտնվել Լեհաստանում, անհետացել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաոսում և տասնամյակներ անց հանկարծակի «հարություն առել». Սկևռայի Ավետարանի անցած ճանապարհի, ոդիսականի մասին հանգամանորեն պատմել է Կրակովի համալսարանի պրոֆեսոր Քշիշտոֆ Ստոպկան:

Ֆիլմի պրոդյուսեր Ալեքսանդրա Մայջինսկան ներկայացրել է ֆիլմի ստեղծման աշխատանքները, խոսել «Կաթնեղբայր» հիմնադրամի տարիների գործունեության և նպատակների մասին:

Ֆիլմի մասին 58-րոպեանոց վավերագրությունը կամրջում է Կիլիկիան և ժամանակակից Լեհաստանը՝ դառնալով հայկական մշակույթի եվրոպական հետքի յուրօրինակ ապացույց. ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ և համարտադրող՝ Վահրամ Մխիթարյան, սցենարի համահեղինակ եւ պրոդյուսեր՝ Ալեքսանդրա Մայջինսկա, մՄոնտաժը՝ Սլավոմիր Վիտեկի, ձայնը՝ Կատաժինա Ֆիգատի, երաժշտությունը՝ Արսեն Բաբաջանյանի: