Արցախի բարբառը նոր ծիլեր կտա

«Սեպտեմբերի 19-ին, երբ առաջին պայթյունները հնչեցին, մտածում էինք՝ ի՞նչ անենք, ներկայացումները խաղա՞նք, թե՞ ոչ։ Հետո հասկացանք, որ պետք է խաղանք, որովհետեւ գյուղերից տարհանված ժողովրդին բերում էին Ստեփանակերտ, մարդիկ վախեցած էին, երեխաները՝ ավելի։ Մեր խմբով գնում էինք նկուղներ, որտեղ այդ երեխաներն ապաստանել էին, ու նրանց համար ներկայացումներ խաղում»,- պատմում է Արցախի «Ծիլ» տիկնիկային ստուդիայի ղեկավար Արմեն Գաբրիելյանն ու հիշում՝ այդ օրերին այնքան շատ էին նույն ներկայացումները խաղացել, որ հաջորդիվ ուղղակի սկսեցին տիկնիկներով հեքիաթներ պատմել երեխաներին։

«Այդպես նաեւ ավելի հեշտ էր տեղից տեղ գնալը, որովհետեւ դեկորացիաները մեզ հետ չէինք տանում, միայն տիկնիկն էինք վերցնում ու գնում՝ երեխաների համար հեքիաթներ պատմում, հետո քննարկում էինք այդ հեքիաթը։ Այնպես էինք անում, որ այդ պատերազմական վիճակը մի քիչ թեթեւ լիներ երեխաների համար»,- ասում է Արմենն ու նկատում, որ շատ ծանր իրավիճակ էր, եւ երբեք չէր պատկերացնի, որ 44-օրյա պատերազմից հետո այնպիսի վիճակ կստեղծվի, որ ստիպված կլինեն լքել Արցախը։

«Շատ ծանր էր այդ դուրս գալու պահը, ամենուր մարդիկ լացում էին։ Ինձ հետ միայն ու միայն տիկնիկներ եմ վերցրել, շատ գրքեր չէինք կարող հանել, քանի որ ավտոբուսներով էինք շարժվում, եւ մեզ ասացին, որ շատ բան չենք կարող վերցնել, դրա համար ես ինձ հետ Արցախից դուրս բերեցի միայն 3 տիկնիկ»։

Շուշեցի Արմեն Գաբրիելյանը մինչեւ 44-օրյա պատերազմն աշխատում էր Շուշիի Մկրտիչ Խանդամիրյանի անվան պետական թատրոնում․ «Ժամանակին Շուշիում 3 թատրոն էր գործում՝ Երվանդ Մանարյանի անվան տիկնիկային թատրոնը, Շուշիի դրամատիկական թատրոնը եւ Սոս Սարգսյանի անվան մանկապատանեկան թատրոնը, որի դերասանն եմ եղել ես 6 տարեկանից։ Հենց այդ տարիքում էլ սեր առաջացավ թատրոնի հանդեպ։ Այդ ժամանակ, երբ շփվում էինք Սոս Սարգսյանի հետ, չէինք էլ գիտակցում նրա մեծությունը, տարիքի հետ հասկացանք, թե ում հետ էինք առնչվում։ Հետո այդ 3 թատրոնները միաձուլվեցին եւ դարձան Շուշիի Մկրտիչ Խանդամիրյանի անվան պետական թատրոն, որն ավելի շատ տիկնիկային ներկայացումներ էր բեմադրում»։

Տիկնիկային արվեստը կարճ ժամանակում դառնում է սիրելի Արմենի համար, ու որոշում է հենց տիկինիկային ստուդիա բացել, ինչպես ինքն է նշում՝ ստեղծել «հեքիաթի տուն», որտեղ երեխաներն ապրեն ու մեծանան հեքիաթի մեջ։ «Գաղափարը միշտ կար, բայց այն կյանքի կոչվեց 44-օրյա պատերազմից հետո, երբ կորցրի իմ տունը, իմ քաղաքը ու թեկուզ այդ ժամանակ արդեն կարող էի մնալ ու աշխատել Երեւանում, բայց որոշեցի վերադառնալ Ստեփանակերտ, որովհետեւ ինձ այնտեղ էի տեսնում։ Այդ ժամանակ էլ ստեղծվեց «Ծիլ» տիկնիկային ստուդիան, որի նպատակն էր՝ պատերազմից հետո հեքիաթ պարգեւել երեխաներին, որպեսզի Արցախի երեխաներն այդ հետպատերազմյան սինդրոմից արագ ազատվեն ու այդ հոգեվիճակից շուտ դուրս գան։ Այսինքն՝ ինքն իրենով դաստիարակչական, կրթող ստուդիա լինի, որը մինիմալ ֆինանսով ստեղծվեց Ստեփանակերտում ու մինչեւ վեջին պահը Արցախում իմ համեստ միջոցներով էր գործում»,-ասում է ստուդիայի ղեկավարն ու նշում, որ ստուդիայում բոլոր ներկայացումները, դասընթացները բարեգործական էին։

Բացի իրենից, ստուդիայում աշխատում էին եւս 4 հոգի եւ շուրջ 20 հոգանոց կամավորական թիմ՝ կազմված պրոֆեսիոնալ մասնագետներից՝ հոգեբաններից, լոգոպեդներից, հատուկ մանկավարժներից, կավագործ-մասնագետներից, տիկնիկագործներից։ Ստուդիայում երեխաները սովորում էին նաեւ ազգային երգ, պար, գոբելեն, հեքիաթաթերապիա, տիկնիկաթերապիա․ «Օրինակ, կավագործության ժամանակ մենք պատրաստում էինք ոչ թե կավե սպասքներ, այլ՝ հենց տիկնիկներ, նույնը՝ գոբելենի եւ այլ խմբակների դեպքում, որոնք ուղղված էին տիկնիկներին։ Երեխաները գալիս էին ստուդիա, ու նրանց դիմավորում էր հեքիաթի հերոսը, հնչում էր Կոմիտասի երաժշտությունը, տաքուկ հեքիաթային մթնոլորտ էր ստեղծվել»։
Երեխաներն իրենց ձեռքով էին պատրաստում տիկնիկները, ապա նաեւ՝ ներգրավվում տիկնիկային ներկայացումների մեջ։ Ինչ վերաբերում է ներկայացումներին, ապա դրանք թե՛ դասական ստեղծագործությունների հիման վրա են, թե՛ երեխաների հորինած հեքիաթների․ «Մենք ունեինք գրական ստեղծագործության դասաժամ, երեխաներն աշխատում էին մասնագետի հետ, որոնք լավագույն մասնագետներն են թե՛ Արցախից, թե՛ Հայաստանից։ Այդ գրական ստեղծագործության դասաժամին երեխաները սովորում էին ստեղծագործել, լավագույնները պիեսի էինք վերածում եւ բեմադրում»։

Ստուդիայի գործունեության մեջ առանցքայինը եղել են արցախյան բարբառի պահպանումն ու տարածումը։ Ստուդիայի ղեկավարն ասում է՝ ուսումնասիրում են արցախյան բարբառը, ենթաբարբառները եւ դրանց հիման վրա ներկայացումներ անում։ «Քանի որ թշնամին փորձում է ամեն ինչ ոչնչացնել, մենք հենց առաջին օրվանից մտածեցինք ու ամեն ինչ արեցինք, որ արցախյան բարբառը պահենք։ Օրինակ՝ Ստեփանակերտում տրանսպորտի մեջ հաճախ նկատում էի, որ մարդիկ սխալ բարբառով են խոսում՝ օգտագործելով ռուսերեն բառեր։ Դա ինձ անընդհատ դուր չէր գալիս, ու փորձում էի մեր ներկայացումների միջոցով ցույց տալ, որ մենք ունենք շատ սիրուն բարբառ եւ պետք է այդ բարբառը պահպանենք։ Դրա համար սկսեցինք ուսումնասիրել այդ ենթաբարբառները։ Ունենք արդեն Մարտունու, Շուշիի, Հադրութի բարբառով ներկայացումներ, ինչը նաեւ շարունակական է լինելու, քանի որ մեր գերխնդիրը բարբառի պահպանումն է, եւ դա այսօր էլ ավելի կարեւոր է դարձել։ Դրա համար որոշել ենք Երեւանում էլ այդ նույն գործունեությունը ծավալել եւ Արցախի բարբառը պահպանել»,-ասում է ու նկատում, որ ունեն նաեւ բարբառների մասնագետներ, որոնք կամավորության սկզբունքով օգնում են իրենց։

Ինչ վերաբերում է իրենց նոր հասցեին, ապա այսուհետ «Ծիլ» ստուդիան կգործի Արամի 1 հասցեում (Գրականության եւ արվեստի թանգարանում)՝ շաբաթական 2 անգամ․ «Դա շատ կարեւոր փաստ է, որովհետեւ մեր գործունեությունը տարածքի պատճառով կասեցվել էր, բայց հիմա, երբ այդ հարցը լուծվեց, մենք կարծես թեւեր առանք նորից»։ Դրանից բացի, թատերախումբը որոշել է նաեւ շրջել բոլոր այն գյուղերով, քաղաքներով, որտեղ արցախցիներ են բնակություն հաստատել․ «Գնալու ենք մարզեր, արցախցի երեխաների հետ դասընթացներ ենք իրականացնելու, տեսնենք, թե ինչպես կստացվի։ Մեզ համար հիմա բարդ շրջան է, որովհետեւ չգիտենք նաեւ ինչպես շարունակել մեր գործունեությունը։ Բայց ինչպես Արցախում էինք ակտիվ հյուրախաղեր ունենում, նույնձեւ նաեւ այստեղ կանենք ու կփորձենք հեքիաթ պարգեւել երեխաներին, միաժամանակ նաեւ թերապեւտիկ աշխատանքներ անել։ 44-օրյա պատերազմից հետո արդեն գիտենք՝ ինչ է պետք երեխաներին, այդ առումով փորձելու ենք երեխաներին դուրս բերել պատերազմական սինդրոմից եւ արցախյան բարբառը տարածել ու ոչ միայն արցախ ցիների շրջանում»։

hraparak.am