Ոչ սովորական լուծումների ժամանակը. առաջնորդություն՝ առանց առաջնորդի

Հայաստանում ստեղծված իրավիճակից ելքի, որպես դրա առաջնային նախապայման՝ իշխանափոխության մասին քննարկումները, անկախ դիտանկյունների տարբերությունից, հանգում են առաջնորդի անձի խնդրին: Քաղաքական դիսկուրսը հիմնականում ծավալվում է «Ո՞վ կարող է գլխավորել ընդդիմադիր պայքարը», «Ո՞վ է ի վիճակի համախմբելու հասարակությանը», «Ո՞վ կարող է փոխարինել Նիկոլ Փաշինյանին» և նմանատիպ այլ հարցերի առաջադրման ու պատասխաններ չգտնելու կամ գտնված պատասխաններով չգոհանալու տիրույթում:

Իրականում այդ հարցերը, իհարկե, կարևոր են, որովհետև կարևոր են այն մարդու/մարդկանց անունները, ովքեր պատրաստ են պատախանատվություն ստանձնել և կանխել պետության՝ անխուսափելի թվացող կործանման ընթացքը: Մյուս կողմից, սակայն, այդ հարցադրումները՝ քաղաքականությունը, իշխանափոխությունն անձնավորելը պարզունակացնում է խնդիրը, պարզունակացնելով՝ խիստ բարդացնում է առաջադրված նպատակի իրագործումը և հեշտացնում իշխանության պայքարը հասարակական ընդվզումը քաղաքական գործընթացի վերածելու ցանկացած փորձի դեմ:

Խնդիրը հարցադրման հայեցակարգային սխալն է, որը կանխորոշում է հետագա ողջ գործընթացը և մինչև այսօր արձանագրված փաստացի անհաջողությունն իշխանափոխության գործում: Իրականում քաղաքական գործընթացը, հակաիշխանական պայքարը կարող է հաջողության հասնել ոչ թե «Ո՞վ», այլ «Ինչպե՞ս» հարցադրման ու դրա հիման վրա քաղաքականության մոդելավորման միջոցով: Առաջին հայացքից թվում է, թե այդ տարանջատումը ծիծաղելի է, եթե գտնվի «Ո՞վ» հարցի պատասխանը, ապրիորի կնշանակի, որ գտնվածը գիտի նաև «Ինչպե՞ս»-ը: Իրականում, սակայն, այդ տարբերակումը չափազանց կարևոր է մի քանի պատճառներով: Նախ՝ քաղաքականությունն անձնավորելու մոտեցումը, ամեն ինչ անհատի, լավագույն դեպքում՝ անհատների վրա կառուցելու մարտավարությունը սկզբունքորեն ավտորիտար հայեցակարգ է, որովհետև այդ դեպքում քաղաքական գործընթացի հիմքում դրվում են ոչ թե գաղափարները, արժեքները, սկզբունքները, դրանց հիման վրա կազմված ծրագիրը, այլ անհատը, որին համապատասխանեցվում է ծրագիրը: Սա սկզբունքային տարբերություն է, քանի որ միանգամայն այլ է «անհատը՝ ծրագրի համար» մոդելը և բոլորովին այլ՝ «ծրագիրը՝ անհատի համար» սխեման:

Առաջին դեպքում առաջնորդն է ծառայում ծրագրին և հանդես է գալիս որպես վերջինի իրագործող, թեկուզ և գլխավոր, մյուս պարագայում՝ գաղափարը կամ ծրագիրն է ծառայեցվում անհատին, որը, անգամ ազնվության տիպար լինելու պարագայում, միևնույն է՝ չի կարող զերծ մնալ ավտորիտարիզմից: Հետևաբար՝ Հայաստանին այսօր պետք է ոչ թե կամ ոչ միայն ու ոչ այնքան՝ առաջնորդ, որքան առաջնորդություն՝ բառի ամենաընդգրկուն, այդ թվում՝ ինքնին նաև առաջնորդի/առաջնորդների ծնունդ ենթադրող իմաստով: