Ինչպե՞ս են որոշ հիվանդություններ կապված սթրեսի հետ

Սթրեսը մաշկի վրա իր կնիքը թողնում է ոչ միայն ցավոտ ցաների տեսքով: Մարդու հոգեկան վիճակը նրա դեմքի վրա` ճակատին ու բերանի անկյուններում, արտահայտվում է, այսպես կոչված, սթրեսային կնճիռների կտրուկ ի հայտ գալով: Դրանք չեն հարթվում նույնիսկ այն ժամանակ, երբ մարդը քնած է:

Շատ մարդիկ, այդ թվում՝ նաև բժիշկները, չեն ընդունում, որ մեր օրգանիզմի ու մարմնի շատ հիվանդություններ ինչ-որ կերպ կապված են մեր հոգեկան վիճակի հետ: Նրանք նշանակություն չեն տալիս պսիխոսոմատիկ պրոցեսներին: Շատ բժշկական դպրոցներ այն հայացքի հետևորդներն են, որ պսիխոսոմատիկ հիվանդություններ առհասարակ գոյություն չունեն: Դրանք ընդամենը մեր երևակայության արդյունքն են: Սակայն ցանկացած առողջ դատող մարդ ինտուիտիվ կերպով հասկանում է, որ այդ հիվանդություններն իրականում կան: Դրանք սկսվում են միայն ուղեղում` մեր երևակայության, մտածողության, ընկալման, հիշողությունների մեջ ընթացող պրոցեսներից, բայց այդ պրոցեսներն ավարտվում են բավականին իրական ֆիզիկական խնդիրներով:

Սթրեսների ու հիվանդությունների փոխկապակցվածությունը, սթրեսային հորմոնների իշխանությունը:

Հարցուփորձ արեք այն մարդուն, ով երկար ժամանակ տառապում է պսիխոսոմատիկ խաթարումներից: Նա ձեզ կհաստատի, որ այն ոչնչով ծանր կամ թեթև չէ ցանկացած այլ հիվանդությունից: Երբեմն նմանատիպ հիվանդությունները հիվանդների համար շատ տանջալից են լինում: Չարժե անփութորեն վերաբերվել հիվանդությանը, որն իր սկիզբն է առնում հոգեկան վիճակից: Ժամանակակից գիտական տվյալներն ավելի ու ավելի համոզիչ կերպով են վկայում, որ հոգեկան բաղադրիչը հատուկ է ոչ թե հազվադեպ հիվանդությունների, այլ հիվանդությունների մեծ մասին:

Ահա թե ինչպիսի հոգեբանական խաթարումներ են կապված երկարաժամկետ սթրեսի հետ` ընդհանուր տագնապային խանգարում, պանիկական հարձակումներ, հետտրավմատիկ տագնապային սինդրոմ, դեպրեսիաներ, ֆոբիաներ, օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խաթարումներ և այլ, առավել հազվադեպ պաթոլոգիաները:

Երկարատև պրոցես է ի հայտ գալիս նաև ֆիզիկական ցավերի տեսքով: Քրոնիկ գերլարվածության դեպքում լուրջ սպառնալիքի է ենթարկվում պրակտիկորեն ցանկացած օրգան: Եվ եթե անհրաժեշտ միջոցառումներ չձեռնարկես, ապա քրոնիկ սթրեսը կհանգեցնի մի շարք ֆիզիկական խնդիրների:

Եվ այսպես, ո՞ր հիվանդություններն են կապված սթրեսի հետ:

Քաղցկեղ:

Իմունային համակարգում կան ցիտոտոքսիկ T-լիմֆոցիտներ, ոչնչացնող բջիջներ: Դրանք հանդիսանում են քաղցկեղային բջիջների, վիրուսների, բակտերիաների ու սնկերի դեմ օրգանիզմի պաշտպանության առաջին գիծը: Միայն քչերս գիտենք, որ չարորակ բջիջները որոշակի հաճախականությամբ ի հայտ են գալիս բոլոր մարդկանց մոտ:

Բայց եթե իմունիտետը նորմալ է աշխատում, ապա այն վտանգավոր բջիջներն արագ ու արդյունավետ կերպով չեզոքացնում է: Ոչնչացնող բջիջները հարձակվում են փոխակերպված բջջի վրա, նախքան այն կհասցնի ուռուցք դառնալ: Քաղցկեղի կանխարգելման ամենագործուն միջոցն ուժեղ և կայուն իմունիտետն է: Իսկ երկարաժամկետ սթրեսը լրջագույն վնաս է հասցնում իմունիտետին:

Աուտոիմունային հիվանդություններ:

Այսօր շատ են խոսում իմունիտետի ամրապնդման մասին, բայց պետք է նշել, որ դրա չափից առավել ուժեղացումը նույնպես վտանգավոր է: Իմունային համակարգի աշխատանքը վերահսկվում է ուղեղի կողմից, և երբ այդ փոխգործակցության մեջ ինչ-որ բան խաթարվում է , ապա հետևանքները կարող են երկակի լինել: Երբեմն իմունիտետը պատասխանում է թուլացմամբ, իսկ երբեմն էլ, ընդհակառակը, անզուսպ ակտիվությամբ: Այդ ժամանակ իմունային բջիջները հարձակվում են ոչ միայն արտաքին ու ներքին թշնամիների, այլև առողջ բջիջների վրա: Արդյունքում` զարգանում են աուտոիմունային հիվանդություններ, օրինակ, ռևմատոիդ արթրիթ կամ համակարգային կարմիր քամի:

Ուղեղի և իմունային համակարգի հավասարակշռված փոխգործակցությունը խաթարող գլխավոր վտանգներից մեկը քրոնիկ սթրեսն է:

Ալերգիա:

Ալերգիայի բոլոր տեսակները` ալերգիկ ռինիտները, սննդային ալերգիաները, եղնջացանը, էկզեմաները, բրոնխիալ ասթման, և այլն, անմիջականորեն կապված են իմունային համակարգի խաթարումների հետ, երբ այն լիովին անվնաս նյութերն ընդունում է՝ որպես վնասակար, ու սկսում է պայքարել դրանց դեմ: Այդ խաթարումները սովորաբար հարուցվում են ուժեղ սթրեսով:

Օրգանիզմը փոշին, թռչունների փետուրների, մորթեղենի և կենդանիների մորթու մասնիկները, բորբոսը և ընդունում է որպես թշնամիների, և իմունային համակարգը սկսում է դրանց դեմ պայքարը:

Այսպես կոչված, մաստոցիտային բջիջները հիստամին են արտազատում, որն էլ հարուցում է ալերգիկ ռեակցիա` փռշտոց, քթից հոսք, աչթերի լորձաթաղանթի բորբոքում, մաշկի կարմրություն: Օրգանիզմը տալիս է հնարավոր ամեն բան, որ ազատվի այդ գրգռիչներից:

Եթե ալերգենը գտնվում է սննդամթերքի մեջ, ապա գրգռվում է աղեստամոքսային տրակտը, և ի հայտ են գալիս մաշկային ռեակցիաներ: Այդպես օրգանիզմը փորձում է հեռացնել անցանկալի նյութը: Ալերգիկ ռեակցիայի ծայրահեղ աստիճանը անաֆիլակտիկ շոկն է, որը ոչ հազվադեպ ավարտվում է մահվամբ: Այն առաջանում է ի պատասխան մեղվի կամ իշամեղվի խայթոցի, հակաբիոտիկների ազդեցության, իսկ սնունդից` ոստրեների, գետնանուշի և այլ մթերքների օգտագործման դեպքում:

Մաշկային հիվանդություններ:

Բազմաթիվ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ սթրեսը փսորիազ է հարուցում: Փսորիազը կարելի է համեմատել հրաբխի հետ, որը սկսում է ժայթքել անտեսանելի ուժերի ազդեցությամբ: Օրգանիզմը սկսում է վախ, հիասթափություն, կատաղություն ու այլ քայքայիչ էմոցիաներ արտահայտել մաշկի միջոցով: Ցավագին, քոր եկող փսորիազային օջախներն ահազանգում են այն մասին, որ օրգանիզմը բողոքում է չափից առավել սթրեսի դեմ:

Բավականին լավ է նկարագրված նաև սթրեսի ու մաշկի ցանի միջև կապը: Սթրեսային ցանը հաճախ ի հայտ է գալիս միջին տարիքի գործարար կանանց մոտ, որոնք ակտիվորեն կարիերա են անում: Այն սովորական բան է նրանց մոտ, ովքեր ավարտական քննություններ են հանձնում կամ ինչ-որ շտապ աշխատանք են կատարում, մի խոսքով, այն մարդկանց մոտ, ում գործունեությունն անընդհատ լարվածություն է պահանջում:

Երբեմն մաշկային հիվանդություններն ուղեկցվում են բարդություններով: Փսորիազը, էկզեման և սթրեսային ցանը նվազեցնում են մաշկի պաշտպանողական ակտիվությունը: Մաշկի մակերեսին առաջանում են մանր բաց վերքեր, որոնք զանազան միկրոօրգանիզմների համար բաց դարպասներ են: Երբ մանրէները ներս են սողոսկում, զարգանում են հիվանդություններ, որոնք մաշկային վարակի դեպքում դժվար են բուժվում և անգամ կարող են մահվան հանգեցնել: Հատկապես վտանգավոր են դեմքի կամ գլխի բաց վերքերը, որոնց միջոցով ինֆեկցիան կարող է հեշտությամբ ուղեղ ընկնել:

Այլ հիվանդություններ:

Քրոնիկ սթրեսը երբեմն հանգեցնում է նրան, որ մարդիկ սկսում են քնի մեջ ատամները կրճտացնել ու ամուր սեղմել ծնոտը: Քունք-ստորին ծնոտային դիսֆունկցիայով տառապող մարդկանց մեջ շատ են նրանք, ում մոտ այդ հիվանդությունը հարուցված է սթրեսով:

Հնարավոր է, սթրեսը չի հանդիսանում վերոբերյալ որոշ հիվանդությունների անմիջական պատճառը, սակայն այն էականորեն խորացնում է դրանց նշանները ու հիվանդի տառապանքները:

Սթրեսային հորմոնների իշխանությունը:

Ադրենալինը մարդուն հասցնում է այն նույն վիճակին, ինչ մորֆինը, և մոլեկուլյար մակարդակում դրանց գործողությունը բավականին նման է. Դրան մասնակցում են միևնույն ռեցեպտորները: Եվ ինչպես թմրամոլությունը, այնպես էլ ադրենալինային կախվածությունը ոչ թե ուրախալի ապագա են հասցնում, այլ քայքայված առողջության` թույլ իմունիտետի, սրտաբանական խաթարումների, վաղաժամ ծերացման ու մահվան:

Սթրեսային հորմոններով առաջնորդվող մարդիկ հաճախ կարիերայում մեծ հաջողությունների են հասնում: Նպատակին հասնելով` նրանք բավարարություն են զգում, որը շատ արագ է անցնում: Կյանքի այլ ոլորտներում ևս, ինչպիսի մրցանակ էլ որ սպասվի` կենսակերպի, ֆինանսական դրության, գեղեցիկ զուգընկերոջ տեսքով, նրանց ոգեշնչում է հետապնդվելու ազարտը:

Լիովին թույլատրելի է երբեմն և կարճ ժամանակով լիցքավորվել էներգիայով` դիտելով բուռն սպորտային մրցումներ կամ արկածային ֆիլմ: Բայց եթե մարդն անընդհատ ձգտում է այդպիսի լարված, գրգռված վիճակի, ապա նա կանգնում է լիակատար մոխրացման ուղու վրա: Մի մոռացեք, որ սիրտը, նյարդային համակարգը և այլ օրգաններ երբեմն դրականորեն լիցքավորված սթրեսին նույն կերպ են արձագանքում, ինչպես և ծանր իրադարձություններով պայմանավորված սթրեսին:

Ուրիշ մարդիկ ադրենալինի նկատմամբ իրենց կիրքը դրսևորելիս բարձունքներ չեն գրոհում: Նրանք ցանկալի հորմոնը ստանում են` անընդհատ գտնվելով էմոցիոնալ ճգնաժամի մեջ: Նրանց կյանքը մի հոգեցունց պատմությունից դեպի մյուսը վազք է: Նրանց հարաբերություններում շարունակ կոնֆլիկտներ ու կրքեր են եռում, և անպայման պետք է նրանք իրենց քիթը խոթեն ուրիշի գործերի մեջ, իսկ եթե չկա մեկը, ում վերահսկել է պետք, ապա դա մի ամբողջ ողբերգություն է: Դուք երբեք ձեզ հարց չե՞ք տվել, թե ինչո՞ւ որոշ մարդիկ պարզապես ի վիճակի չեն հանգիստ ապրել: Նրանք անպայման ներքաշված են ինչ-որ ճգնաժամային իրավիճակի մեջ: Իսկ պատասխանը կարող է շատ պարզ լինել: Բացառված չէ, որ մարդիկ այնքան են սովորել ապրել կրքերի հորձանուտում, որ դարձել են ադրենալինից ու կորտիզոլից կախված:

Հասեք սթրեսի արմատին:

Եթե դուք ապրում եք մշտատև շտապողականության ու լարվածության մեջ, ապա բացառված չէ, որ դուք նույնպես ընկել եք սթրեսի հորմոնների որոգայթի մեջ: Հնարավոր է, հիմա դուք ձեզ վատ չեք զգում, բայց եթե դուք մոմը երկու կողմից եք վառել, ապա կգա ժամանակը, երբ այն ամբողջությամբ կայրվի:

Ադրենալինի նկատմամբ պահանջմունքի հիմքում ընկած է մարդու` իրեն բարձունքում կամ գոնե սովորականից ավելի լավ զգալու պահանջմունքը: Ադրենալինից կախվածություն ունեցող մարդիկ անընդհատ զբաղված են իրենց ցանկությունների հետևից ընկնելով, նրանց համար դա դեպի երջանկություն ընկած ճանապարհ է: Աստիճանաբար նրանք դառնում են բացարձակապես անհաղորդ ու անզգա իրական արժեքների նկատմամբ:

Մի պահ կանգ առեք: Մտածեք այն մասին, թե դուք իրականում ինչ եք ուզում, ինչի մասին է լռում ձեր հոգին: Դժվար թե ձեր մտքով ինչ-որ նյութական բարիքներ կամ նոր նվաճումներ անցնեն:

Ուշադրություն դարձրեք` մահվան շեմին գտնվող մարդիկ սովորաբար փոխում են իրենց արժեհամակարգը ու իրենց նվիրում են այն բանին, ինչ իրենց համար իրապես կարևոր ու պետքական է:

Ահա թե ինչն է մղվում առաջին պլան`

1. Աստծո հետ ներդաշնակությունն ու խաղաղ կեցությունը
2. ընտանիքում սերն ու փոխհասկացվածությունը
3. հոգու անդորրը
4. առողջությունը, ուժն ու էներգիան
5. պարզ հաճույքներն ու առօրեական ուրախությունները
6. կյանքի իմաստի ձեռքբերումը, ինչը սովորաբար նկատելի է դառնում ուրիշների համար օրհնանք դառնալու ցանկությամբ
7. ընկերների հետ շփվելու ժամանակը:

Այդպիսի պահերին հասկանալի է դառնում, թե ինչ չի ուզում մարդը: Որպես կանոն` մարդիկ բոլորովին չեն ուզում կռվել ու վիճել, ապրել բռնության ու կոպտության միջավայրում: Նրանք չեն ցանկանում գերհագեցած օրակարգ, չափից դուրս հանգամանքներ, ավելորդ պատասխանատվություն: Նրանք չեն ձգտում հոգնած ու քայքայված լինել, կորցնել կյանքի հանդեպ հաճույքը կամ իրենց օրերն աննպատակ անցկացնել:

Դժվար թե նրանք, ովքեր կյանքի ավարտի մասին չեն էլ մտածում, գիտակցաբար ցանկանան անիմաստ կյանք վարել, կյանք, որում տեղ չկա հոգևորի համար: