Չգնալ ընտրության. քաղաքացիական դիրքորոշո՞ւմ, թե՞ քաղաքական անտարբերություն
«Եթե դու չես զբաղվում քաղաքականությամբ, քաղաքականությունն է զբաղվում քեզնով»։
Ժողովրդավարական հասարակություններում ընտրությունները քաղաքացիների մասնակցության կարևորագույն ձևերից են։ Վերջիններս հնարավորություն են տալիս ոչ միայն ընտրել իշխանություն, այլև ազդել երկրի քաղաքական ուղղության, զարգացման առաջնահերթությունների և հանրային կյանքի կազմակերպման վրա։ Չնայած ընտրելու իրավունքը համարվում է ժողովրդավարության հիմնասյուներից մեկը, քաղաքացիների զգալի մասը տարբեր պատճառներով հրաժարվում է օգտվել այդ իրավունքից։
Այս հարցադրումն առավել քան արդիական է հենց հիմա՝ 2026 թվականի հունիսին ընթացող խորհրդարանական ընտրությունների համատեքստում։ Այս ընտրություններին քաղաքական պայքարի մեջ է մտել 19 քաղաքական ուժ (կուսակցություններ և դաշինքներ)՝ հանրությանը ներկայացնելով զարգացման տարբեր տեսլականներ ու հարթակներ։ Այսպիսի բազմազանությունը, թվում է, թե պետք է ընտրության լայն հնարավորություն տա, սակայն արդյո՞ք քաղաքական ուժերի քանակը երաշխավորում է ընտրողների բարձր մասնակցություն։
Անվստահությունը քաղաքական համակարգի նկատմամբ
Ընտրություններին մասնակցության մակարդակը հաճախ դիտարկվում է որպես հասարակության քաղաքական ակտիվության ցուցիչ։ Հայաստանի վերջին խորհրդարանական ընտրությունների տվյալները ցույց են տալիս, որ մասնակցության հարցը շարունակում է մնալ արդիական։ 2018 թվականի արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցել է ընտրողների 48,63 տոկոսը, իսկ 2021 թվականի արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին՝ 49,4 տոկոսը։ Չնայած երկու ընտրությունների միջև առկա քաղաքական տարբերություններին՝ մասնակցության ցուցանիշները գրեթե նույնն են մնացել։
|
Ընտրության տարեթիվ |
Մասնակցության տոկոս |
Չմասնակցածներ |
|
2018 թ. (Արտահերթ խորհրդարանական) |
48.63% |
51.37% |
|
2021 թ. (Արտահերթ խորհրդարանական) |
49.40% |
50.60% |
Սա վկայում է, որ ընտրական պասիվությունը պայմանավորված չէ միայն կոնկրետ քաղաքական իրավիճակով, այլ ունի ավելի խորքային պատճառներ։
Հարց է առաջանում․ Ի՞նչն է ստիպում քաղաքացիներին հրաժարվել մասնակցել ընտրություններին, և ինչ ազդեցություն կարող է ունենալ այդ որոշումը ժողովրդավարական գործընթացների վրա։
Քաղաքական ուժերը յուրաքանչյուր ընտրությունից առաջ հանդես են գալիս բազմաթիվ ծրագրերով ու նախաձեռնություններով, սակայն ընտրություններից հետո քաղաքացիների մի մասը չի տեսնում ակնկալվող փոփոխությունները։ Արդյունքում ձևավորվում է հիասթափություն, որը ժամանակի ընթացքում վերածվում է անտարբերության։ Մարդիկ սկսում են կասկածել ոչ միայն առանձին քաղաքական գործիչների, այլև ամբողջ քաղաքական համակարգի արդյունավետությանը։
Միևնույն ժամանակ, ընտրություններին չմասնակցելը չի վերացնում քաղաքական որոշումների ազդեցությունը քաղաքացիների կյանքի վրա։ Անկախ մասնակցությունից՝ ընտրված իշխանությունների որոշումները շարունակում են ազդել տնտեսության, կրթության, սոցիալական քաղաքականության և հանրային կյանքի այլ ոլորտների վրա։ Այդ պատճառով ընտրություններին չմասնակցելը ոչ թե քաղաքականությունից դուրս մնալու, այլ հաճախ քաղաքական որոշումների կայացման գործընթացից ինքնակամ հեռանալու ձև է դառնում։
Քարոզարշավների ազդեցությունը ընտրողների մասնակցության վրա
Ընտրական գործընթացում կարևոր դեր ունի նախընտրական քարոզարշավը, որի հիմնական նպատակը քաղաքացիներին քաղաքական ուժերի ծրագրերին, նպատակներին և առաջնահերթություններին ծանոթացնելն է։ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների քարոզարշավի վերջին շաբաթն է ընթանում։
Սակայն գործնականում քարոզարշավները հաճախ շեղվում են իրենց հիմնական նպատակից։ Ծրագրային քննարկումների փոխարեն հանրության ուշադրության կենտրոնում հայտնվում են քաղաքական հակամարտությունները, փոխադարձ մեղադրանքները և անձնական բնույթի քննադատությունները։
Ժամանակակից քաղաքական կյանքում մեծացել է նաև սոցիալական ցանցերի ազդեցությունը։ Թեև դրանք հնարավորություն են տալիս ավելի արագ հասնել ընտրողին, միևնույն ժամանակ նպաստում են ապատեղեկատվության, մանիպուլյացիաների և հուզական ազդեցության մեխանիզմների տարածմանը։ Արդյունքում քաղաքական քննարկումները երբեմն հեռանում են բովանդակային դաշտից և վերածվում են տեղեկատվական պայքարի։
Ընտրակաշառքը՝ ժողովրդավարության մարտահրավեր
Ընտրական գործընթացների շուրջ քննարկվող ամենալուրջ խնդիրներից մեկը ընտրակաշառքի երևույթն է։ Չնայած տարբեր տարիներին իրականացված օրենսդրական փոփոխություններին և վերահսկողության մեխանիզմների կատարելագործմանը, թեման շարունակում է մնալ հասարակական ու քաղաքական օրակարգում։
Ընտրակաշառքը վտանգավոր է ոչ միայն այն պատճառով, որ խախտում է ընտրական գործընթացի արդարությունը, այլ նաև այն պատճառով, որ փոխում է ընտրության բուն իմաստը։ Ընտրակաշառքը միայն քրեական հանցագործություն չէ, այլ սոցիալական խոցելիության ցուցիչ։ Քանի դեռ երկրում առկա են խորը տնտեսական խնդիրներ, միայն պատժիչ մեթոդներով ընտրական կոռուպցիան արմատախիլ անել հնարավոր չէ. անհրաժեշտ է քաղաքացիական գիտակցության և կենսամակարդակի զուգահեռ բարձրացում։
Այսպիսով, նշենք, որ ընտրություններին չմասնակցելը չի կարող լիարժեք լուծում համարվել առկա խնդիրների նկատմամբ դժգոհության արտահայտման համար։ Ժողովրդավարական հասարակությունում փոփոխությունների հասնելու կարևոր նախապայմաններից մեկը քաղաքացիների մասնակցությունն է հանրային և քաղաքական գործընթացներին։ Որքան բարձր է հանրության ներգրավվածությունը, այնքան մեծ է քաղաքական համակարգի հաշվետվողականության և արդյունավետության հավանականությունը։
Հետևաբար ընտրություններին մասնակցության խնդիրը միայն ընտրողի անձնական ընտրության հարց չէ։ Այն կապված է ժողովրդավարական մշակույթի, քաղաքական պատասխանատվության և հասարակության զարգացման հետ։ Քաղաքացիների վստահության վերականգնումը, արդար ու թափանցիկ ընտրական գործընթացների ապահովումը, ինչպես նաև բովանդակային քաղաքական մրցակցության խրախուսումը կարող են նպաստել ավելի ակտիվ և գիտակցված մասնակցության ձևավորմանը, ինչը ժողովրդավարության կայուն զարգացման կարևոր նախապայմաններից է։
Աղյուսակում գրանցված տվյալները՝ election. am
Top-news.am
Մեծ շրջանառություն էր թաքցված. ՊԵԿ նախագահը՝ Ծառուկյանի բիզնեսի մասին
COP-17-ին ընդառաջ «Նորագյուղ» նոր ենթակայանի կառուցումն ավարտին է մոտենում. Պետրոսյան
Կամային հաղթանակ սեփական հարկի տակ
Տրոեկուրովսկի գերեզմանատանը բացվել է Ֆիլիպ Կիրկորովի ծնողների հուշարձանը (տեսանյութ)
Մեղրիի համայնքապետ Խաչատուր Անդրեասյանը կալանավորվել է
Ռուսաստանի բյուջեի դեֆիցիտը հասել է ՀՆԱ-ի 2,5 տոկոսին
Ադրբեջանի և Վրաստանի տարածքով տարանցմամբ Հայաստան կիրականացվի հերթական մատակարարումը
Հութիները գրավել են Մոխա քաղաքը. Al Jazeera
Երկրի տարածքի 17%-ում գրանցվել է ռեկորդային շոգ
Ֆրանսիական փորձը՝ Հայաստանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանության գործընթացներում