Երկրային ո՞ր օրգանիզմները կգոյատևեն Մարսի վրա. գիտնականները բացահայտել են կյանքի նոր հորիզոններ

Հնարավորի սահմանին փորձ

Փորձի համար ընտրվել են երկու տեսակի քարաքոսեր՝ Diploschistes muscorum և Cetraria aculeata, որոնք հայտնի են ծայրահեղ պայմաններին դիմակայելու ունակությամբ: Հինգ ժամվա ընթացքում դրանք ենթարկվել են Մարսի միջավայրին նմանակող փորձարկումների՝ ցածր թթվածնով մթնոլորտ, ջերմաստիճանի կտրուկ տատանումներ, Երկրի համեմատ 100 անգամ ցածր ճնշում և Մարսի արևային ճառագայթմանը համարժեք հզոր ռենտգենային ճառագայթում:

Արդյունքները զարմացրել են. քարաքոսերի սնկային բաղադրիչը, հատկապես D. muscorum-ի դեպքում, ոչ միայն գոյատևել է, այլև պահպանել է նյութափոխանակության ակտիվությունը: Պաշտպանական մեխանիզմները, ինչպիսին է հակաօքսիդանտների արտադրությունը, շարունակել են գործել՝ չնայած ագրեսիվ պայմաններին: Սա հերքում է նախկին վարկածները, թե տիեզերական ճառագայթումը Մարսի մակերևույթը դարձնում է բացարձակապես անբնակելի:

«Մենք առաջին անգամ ցույց տվեցինք, որ սիմբիոտիկ օրգանիզմները կարող են գործել Մարսին նման միջավայրում: Այս բացահայտումը ստիպում է վերանայել կյանքի գոյատևման սահմանները և մոլորակների բնակելիության չափանիշները»,- նշել է հետազոտության գլխավոր հեղինակ Կայա Սկուբալան:

Ինչո՞ւ քարաքոսեր

Քարաքոսերը եզակի օրգանիզմներ են, որոնք սնկերի և ջրիմուռների կամ ցիանոբակտերիաների սիմբիոզի արդյունք են: Նրանց դիմացկունությունը բացատրվում է երաշտը, ցուրտը և ճառագայթումը հանդուրժելու կարողությամբ, ինչը նրանց դարձնում է տիեզերքում կյանքի ուսումնասիրման կատարյալ թեկնածուներ: Երկրի վրա նրանք գոյատևում են Անտարկտիդայում, լեռների գագաթներին և նույնիսկ ճառագայթային աղտոտվածության գոտիներում, ինչպիսին Չեռնոբիլն է:

Մարսը՝ իր բարակ մթնոլորտով (Երկրի 1%-ը), -140°C-ից մինչև +20°C ջերմաստիճաններով և ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման բարձր մակարդակով, երկար ժամանակ համարվել է կյանքի համար անբարենպաստ: Սակայն քարաքոսերի հաջողությունը փորձի ընթացքում ակնարկում է, որ կյանքի որոշ ձևեր կարող են հարմարվել այդ պայմաններին:

Ի՞նչ է սա նշանակում գիտության համար

Կարճաժամկետ փորձը միայն առաջին քայլն է: Գիտնականները նախատեսում են ստուգել, թե ինչպես կդիմանան քարաքոսերը Մարսի միջավայրում երկարատև մնալուն: Հաջորդ փուլերը ներառում են փորձեր Միջազգային տիեզերակայանում (ՄՏԿ) կամ Մարսի առաքելությունների շրջանակներում, ինչպիսիք են ESA-ի և NASA-ի ապագա ծրագրերը: Օրինակ՝ ՄՏԿ-ում BIOMEX փորձը արդեն ցույց է տվել, որ քարաքոսերը կարող են դիմանալ տիեզերական վակուումին, իսկ նոր հետազոտությունն ավելացնում է վստահություն նրանց ներուժի նկատմամբ:

Այս բացահայտումը նաև հարց է առաջացնում՝ եթե երկրային օրգանիզմները կարող են գոյատևել Մարսի վրա, արդյո՞ք այնտեղ կյանք կարող էր գոյություն ունենալ միլիարդավոր տարիներ առաջ, երբ մոլորակը ավելի տաք էր և ջուր ուներ: Քարաքոսերը կարող են դառնալ մարսյան էքստրեմոֆիլների հետքեր փնտրելու մոդել:

Հեռանկարներ և ապագա

Արդյունքները ոգեշնչում են ոչ միայն աստղակենսաբաններին, այլև ինժեներներին, որոնք աշխատում են Մարսի գաղութացման վրա: Եթե քարաքոսերը կարող են գոյատևել, դրանք կարող են օգտագործվել բիոգնդերի ստեղծման կամ թթվածնի արտադրության համար ապագա բնակավայրերում: 2023 թվականին Nature-ում հրապարակված հետազոտությունները արդեն ցույց են տվել, որ որոշ միկրոօրգանիզմներ կարող են մարսյան ռեգոլիթը վերածել սննդանյութերի. քարաքոսերը կարող են լրացնել այդ գործընթացը:

«Երկրի էքստրեմոֆիլները տիեզերքում կյանքը հասկանալու բանալին են: Նրանք ցույց են տալիս, որ հնարավորի սահմաններն ավելի լայն են, քան մենք կարծում էինք»,- ամփոփել է Սկուբալան:

Եզրակացություն

Լեհ գիտնականների բացահայտումը ոչ միայն գիտական փաստ է, այլև ակնարկ, որ կյանքը կարող է ավելի դիմացկուն լինել, քան թվում է: Մարսի պայմաններում գոյատևող քարաքոսերը ստիպում են մեզ վերանայել այլ մոլորակների բնակելիությունը և նույնիսկ մտածել մեր տեղի մասին տիեզերքում: Հաջորդ քայլը՝ դրանք ուղարկել Կարմիր մոլորակ և տեսնել, թե որքան հեռու կարող են նրանք գնալ: