Կամուրջը դեռ ավերակ է, երկխոսությունը՝ ընթացքի մեջ․ «Ռադիոլուրը»՝ Անիի պատմական կամրջի թուրքական կողմում

Հոկտեմբերի 12-ից հայ և թուրք լրագրողները միասին մասնակցում են երկշաբաթյա ուղևորության․ առաջին հատվածն անցել են Թուրքիայում, երկրորդն արդեն Հայաստանում է։ «Մեդիա-ավտոբուսային շրջայցը» կազմակերպվել է «Աջակցություն Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորմանը. անդրսահմանային կապերի ամրապնդում» ծրագրի շրջանակում։

Հայկական կողմից այն իրականացնում են «Եվրասիա» համագործակցության հիմնադրամը և Հայաստանի արտադրողների ու գործարարների միությունը, թուրքական կողմից՝ Թուրքիայի տնտեսական քաղաքականության հետազոտությունների և «Հրանտ Դինք» հիմնադրամները՝ Եվրոպական միության աջակցությամբ։

Ծրագիրը մասնագիտական փոխանակման նախաձեռնություն է, որի նպատակն է միավորել երկու երկրների մեդիա ներկայացուցիչներին և պատմել Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների առանցքային շերտերի մասին։

Խմբի կազմում է նաև «Ռադիոլուր»-ի թղթակիցը։

Անին՝ պատմական քաղաք, կամուրջը՝ երկու ափերի միջև կապի խորհրդանիշ։ Հայ-թուրքական սահմանի այս հատվածում՝ Անիի ավերակների հարևանությամբ, պատմական կամուրջն այսօր էլ ուշադրություն է գրավում։ Բայց դրա նշանակությունն այլևս միայն անցյալի ճանապարհների մասին չէ․ կամրջի վերականգնման շուրջ Հայաստանի և Թուրքիայի պայմանավորվածությունները նոր իմաստ են հաղորդում այս վայրին։

Այսօր կամուրջը չի ծառայում որպես գործող ճանապարհային անցում։ Հետևաբար դրա վերականգնման նշանակությունը միայն տրանսպորտային կապերի վերականգնմամբ չի սահմանափակվում։ Այն կարող է դառնալ երկու երկրների միջև երկխոսության և համագործակցության տեսանելի խորհրդանիշ։

Անիի պատմական տարածք են այցելել նաև հայ և թուրք լրագրողները՝ «Մեդիա-ավտոբուսային շրջայցի» շրջանակում։ Նրանք հնարավորություն են ունեցել տեղում տեսնելու կամուրջը, ծանոթանալու դրա պատմությանը և հասկանալու, թե ինչու է դրա համատեղ վերականգնումը տեղ գտել հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման օրակարգում։

Կամրջի վերականգնման գաղափարի մասին հայտարարվել էր դեռևս 2023 թվականի փետրվարին՝ Հայաստանի և Թուրքիայի արտգործնախարարների հանդիպման համատեքստում։ 2025 թվականի սեպտեմբերի 12-ին երկու երկրների հատուկ ներկայացուցիչները վերահաստատել էին այդ ուղղությամբ աշխատանքներ իրականացնելու պայմանավորվածությունը։

Հաջորդ կարևոր քայլը 2026 թվականի մայիսի 4-ին էր․ Երևանում ստորագրվեց պատմական կամրջի համատեղ վերականգնման աշխատանքների իրականացման վերաբերյալ արձանագրությունը։

Օգոստոսի 4-ին Երևանում կայացած համատեղ աշխատանքային խմբի երկրորդ հանդիպման ժամանակ կողմերը պայմանավորվեցին շարունակել արձանագրության հնարավորինս արագ իրականացմանն ուղղված ջանքերը։

Սակայն քաղաքական պայմանավորվածությունները դեռ չեն նշանակում, որ վերականգնման աշխատանքներն արդեն սկսվել են։ Կամուրջը շարունակում է մնալ փլատակների վիճակում, իսկ շինարարության մեկնարկի և ավարտի հստակ ժամկետներ հրապարակայնորեն չեն հայտարարվել։

Հստակ չէ նաև, թե որքան կարժենա կամրջի վերականգնումը, և ինչպես են կողմերը բաշխելու ֆինանսական պարտավորությունները։ Հաստատված նախահաշվի և ֆինանսավորման վերաբերյալ հրապարակային տվյալների բացակայության պայմաններում այս փուլում հնարավոր չէ նշել վերականգնման ընդհանուր արժեքը կամ յուրաքանչյուր երկրի մասնակցության չափը։

Հետևաբար, Անիի կամրջի պատմության հաջորդ էջը դեռ գրված չէ։ Այն, թե երբ պատմական կառույցի վերականգնման մասին պայմանավորվածությունը կվերածվի շինարարական աշխատանքի, առայժմ բաց հարց է։

Ռադիոլուր