Ըստ թուրքական ռազմավարական ծրագրերի ՝ մինչև 2050 թվականը, Հայաստանը պետք է դառնա Թուրքիայի մաս. (տեսանյութ)
Մի քանի օր առաջ թուրքական TRT1 հեռուստաընկերությունը ներկայացրեց մի քարտեզ, որը ցույց է տալիս այն երկրները, որոնք, ըստ թուրքական ռազմավարական ծրագրերի` մինչև 2050 թվականը պետք է դառնան Թուրքիայի մաս: Հայաստանը, Վրաստանը և Ադրբեջանը նույնպես պետք է մեր տարածաշրջանից Թուրքիային միանան առաջիկա 30 տարիներին:
Շատերին կարող է թվալ, որ սա «ուղեղի ցնորք» է, կամ «խելագարի երազ», բայց բավական է դիտել Էրդողանի կուսակցության ծրագրային կետերը, որոնք վերաբերում են արտաքին քաղաքականությանը, և պարզ կդառնա, որ այս ամենն ուղղակի «հեռուստալրագրողի վերլուծություն» չէ, հատկապես եթե հաշվի առնենք այն փաստը, որ TRT1-ը թուրքական հիմնական հեռուստաալիքներից մեկն է:
Փաստորեն, ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Թուրքիան զգալիորեն փոխել է իր արտաքին քաղաքական ռազմավարությունը: Եթե սկզբնական շրջանում Էրդողանի, այսպես կոչված, նեոօսմանյան քաղաքականությունը ենթադրում էր «0 խնդիր հարևանների հետ» հայեցակարգի իրականացում, ապա 18 տարի անց կարող ենք փաստել, որ Էրդողանի այս դոկտրինը վերափոխվել է հետևյալ հայեցակարգի ՝ «Բազում խնդիրներ հարեւանների հետ»:
Այսօր Թուրքիայի հարաբերությունները Կիպրոսի և Հունաստանի հետ չեն կարող հարթ կոչվել: Եգիպտոսի հետ հարաբերությունները շատ լարված են, իսկ Սաուդյան Արաբիայի հետ Թուրքիան իրականում տնտեսական պատերազմի մեջ է:
Թուրքիան ռազմական գործողություններ է իրականացնում Սիրիայում և Իրաքում, միևնույն ժամանակ շարունակելով շրջափակման մեջ պահել Հայաստանը, և, ի վերջո, իր ակնհայտ միջամտությամբ Արցախի խնդրի լուծմանը, հայտ է ներկայացնում ակտիվ ռազմական ներկայություն ունենալ մեր տարածաշրջանում:
Հասկանալի է, որ այս ամենը Թուրքիայի ռազմավարական ծրագրի մի մասն է: Հասկանալի է, որ ակտիվ ռազմական գործողություններից առաջ Թուրքիան փորձում է ակտիվ մասնակցություն ունենալ Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի ներքաղաքական կյանքում` «փափուկ ուժի» միջոցով:
Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա վերջին 44-օրյա պատերազմից հետո Թուրքիայի վարկանիշն Ադրբեջանում կտրուկ բարձրացավ: Փորձագետների գնահատականներով՝ այս երկրի ռազմական վերնախավի սպայական կազմը 70 տոկոսով գտնվում է Թուրքիայի ազդեցության տակ: Միևնույն ժամանակ, վերլուծաբանները նշում են, որ Ադրբեջանի քաղաքական դաշտում կտրուկ կմեծանա թուրքական ազդեցությունը բոլոր քաղաքական սուբյեկտների վրա:
Ինչ վերաբերում է Վրաստանին, ապա այսօր վրացական Աջարիան գրեթե ամբողջությամբ գտնվում է Թուրքիայի վերահսկողության տակ: Աջարիայում ներդրումների շուրջ 70 տոկոսը գալիս է Թուրքիայից, Աջարիայի բիզնես էլիտայի ճնշող մեծամասնությունը գտնվում է Թուրքիայի ազդեցության տակ, և, բացի այդ, Աջարիայի ժողովրդագրական պատկերը կտրուկ փոխվում է հօգուտ Թուրքիայի:
Վերջին 10 տարվա ընթացքում Թուրքիայի ավելի քան 25 հազար քաղաքացի միաժամանակ դարձել է նաեւ Վրաստանի քաղաքացի, իսկ Աջարիայի ներկայիս բնակչությունից՝ 350 հազար մարդ, 50 հազարը էթնիկ թուրքեր են: Մոտավորապես նույնքան են կազմում մահմեդականացվաց վրացիները, որոնք թուրքական ազդեցության կրողներն են մեր տարածաշրջանում:
Բացի այդ, Թուրքիան այսօր համարվում է Վրաստանի ամենամեծ ներդրողը, և Ադրբեջանի հետ միասին նրանք վերահսկում են Վրաստանի ամբողջ էներգետիկ համակարգը, շինարարության, առևտրի և տնտեսության այլ հատվածների զգալի մասը: Եվ զարմանալի չէ, որ Վրաստանում հակառուսական հռետորաբանությամբ հանդես եկող բոլոր քաղաքական ուժերը, որպես Մոսկվայի այլընտրանք, տեսնում են Թուրքիայի հետ ինտեգրման շարունակությունը՝ Թուրքիան ընկալելով որպես ՆԱՏՕ-ի հարավային թևի մեր տարածաշրջանի առանցքային խաղացող:
Միակ երկիրը, որում Թուրքիան ուղղակի ներկայություն չունի, Հայաստանն է: Սակայն այստեղ էլ, իր ծրագրերի իրականացման համար, Թուրքիան անուղղակի կերպով գործել է և գործում է արևմտյան դրամաշնորհային ծրագրերի միջոցով: Մշակվել են նույնիսկ հատուկ թեզեր, գաղափարներ, ձևավորվել են քաղաքական և հասարակական հարթակներ, որտեղ ակնհայտ է Թուրքիայի անուղղակի ներգրավումը:
Այսօր արդեն պարզ է, թե ինչպիսի անուղղակի ներգրավվածություն ունեցավ Թուրքիան Հայաստանում 2018-ին իշխանափոխության ընթացքում: Թուրքիան, ըստ երեւույթի, չմոռացավ 2008-ի քաղաքական շարժումը, հակաղարաբաղյան շարժումը, որը ղեկավարում էր Տեր-Պետրոսյանը:
2008-ին նրանք ձախողվեցին, բայց 10 տարի անց նրանք հասան իրենց նպատակին, իսկ ղարաբաղցիների հակառակորդը՝ Փաշինյանը, գրեթե ամբողջությամբ իրականացրեց թուրքական ծրագրերը Հայաստանում:
Նա վերաբացեց մարտի 1-ին գործը, և արդյունքում` Հայաստանի երկրորդ նախագահն ու ղարաբաղյան պատերազմն անցած գեներալները դատարանի առաջ կանգնեցին: Նիկոլը փոխեց Արցախի քաղաքական ղեկավարությունը, և այնտեղ նշանակեց իր կոմերսանտ դրածոյին: Նա ամբողջովին կազմաքանդեց հայկական բանակը, և որ ամենակարևորն է, վիժեցրեց բանակցային գործընթացը՝ պատերազմի ճանապարհը բացելով և այս պատերազմում Թուրքիայի ակտիվ ներգրավվածությունն ապահովելով:
Փաշինյանը գործնականում իրականացրեց բոլոր այն ծրագրերը, որոնք անմիջականորեն ձեռնտու էին Թուրքիային, նա նաև ստեղծեց «վստահության ճգնաժամ» հայ-ռուսական հարաբերություններում: Եվ վերջապես, վերջին պատերազմի օգնությամբ նա ոչնչացրեց Արցախի պետականությունը:
Միակ բանը, որ Փաշինյանին չհաջողվեց անել, Արցախի հայաթափումն էր, որը Մոսկվան թույլ չտվեց, քանի որ այս դեպքում Ռուսաստանը կկորցներ իր ազդեցությունը Ադրբեջանում և գրեթե ամբողջությամբ կկորցներ իր ազդեցությունը Հայաստանում:
Թուրքիան համաձայն էր ռուսների այս որոշման հետ, քանի որ հասկանում էր, որ դրա այլընտրանքը կլինի ռուս-թուրքական պատերազմը, որում շահագրգռված չեն ո՛չ Մոսկվան, ո՛չ Անկարան:
Այսօր Թուրքիան օրակարգ է մտցրել իր օրինական ներկայությունը մեր տարածաշրջանում իր ռազմական ուժերի տեսքով, ինչին պաշտոնական Մոսկվան դեռ դիմադրում է: Սակայն ակնհայտ է, որ վաղ թե ուշ դա կյանքի կկոչվի, քանի որ Ռուսաստանի «քարտերը» մեր տարածաշրջանում զգալիորեն թուլացել են Հայաստանում Փաշինյանի իշխանության գալուց հետո:
Հաշվի առնելով այս ամբողջ համատեքստը, եթե հայկական քաղաքական էլիտան ավելի լուրջ չդառնա, ապա Հայաստանի համար թուրքական ծրագրերը կարող են ամբողջությամբ կյանքի կոչվել, քանի որ քաղաքականությունը վակուում չի սիրում: Հատկապես, եթե հաշվի առնենք այն փաստը, որ այսօր Հայաստանը թուլացված է այնքան, ինչքան երբեք չի եղել, նրա զինված ուժերը կազմաքանդված են, իսկ ժողովուրդը` հուսալքված ու բարոյալքված:
Այս պայմաններում ամեն օրը և ամեն ժամն աշխատում են ընդդեմ Հայաստանի, և եթե գործընթացները շարունակվեն այնպես, ինչպես հիմա, ապա մենք չգիտենք Վրաստանի մասով, բայց Հայաստանի մասով Թուրքիան կարող է իր ծրագրերն իրականացնել ավելի շուտ, քան դա ծրագրված է:
Սա՛ է իրականությունը:
Եվրամիությունը չի հասկանում Իրանում պատերազմի նպատակները. Կալաս
Օրինազանց վարորդները հայտնաբերվել են, մեքենաները՝ տեղափոխվել պահպանվող հատուկ տարածք
Լարիջանիի սպանությունից հետո Իրանը կասետային ռումբերով հարվածել է Թել Ավիվին
Ռոմանոս Պետրոսյանը լուսանկարներ է հրապարակել ՀԷՑ-ի բաշխման ցանցի տրանսֆորմատորային ենթակայաններից
Մարմնամարզության տղամարդկանց հավաքականը տուն է վերադառնում
Ղարաբաղից տեղահանվածները պետք է կապեն իրենց ապագան Հայաստանի հետ
Պետական արգելոցի ֆոտոթակարդները կրկին նկարահանել են կովկասյան ընձառյուծին
Լոնդոնից գնված հայկական եկեղեցու փեղկն ու Արշիլ Գորկու գրաֆիկական աշխատանքն առաջիկա օրերին կցուցադրվ...
Այլ երկրի կողմից մեկ ուրիշ երկիր զորքերի ուղարկումը «շատ նենգ, անխոհեմ և անօրինական» գործողություն է
Գվարդիոլան արդեն այնքան հանդիպումներ է անցկացրել, որ ես չեմ համարձակվի նրան խորհուրդներ տալ