Աստղագետները NASA-ի «մեռած» արբանյակից տարօրինակ ազդանշան են հայտնաբերել

Ավստրալացի աստղագետները զարմանալի հայտնագործություն են արել՝ արձանագրելով հզոր ռադիոազդանշան, որն ի սկզբանե տիեզերական երևույթ էին համարել։ Սակայն վերլուծությունը ցույց տվեց, որ դրա աղբյուրը NASA-ի՝ վաղուց շահագործումից հանված արբանյակն է։ Հետազոտությունը հրապարակվել է arXiv նախահրատարակությունների հարթակում։

Առեղծվածային ռադիոպայթյուն

2024 թվականի ամռանը Australian Square Kilometer Array Pathfinder (ASKAP) ռադիոաստղադիտակը որսացել է անսովոր հզոր ռադիոիմպուլս՝ 30 նանովայրկյանից պակաս տևողությամբ։ Սկզբում գիտնականները ենթադրեցին, որ դա արագ ռադիոպայթյուն է (FRB)՝ հազվագյուտ և առեղծվածային երևույթ, որը սովորաբար կապված է հեռավոր գալակտիկաների հետ։ Նման պայթյունները հաճախ կապում են նեյտրոնային աստղերի կամ սև խոռոչների հետ, սակայն դրանց բնույթը մինչ օրս վեճերի առարկա է։

Սակայն հետագա վերլուծությունը ցույց տվեց, որ ազդանշանի աղբյուրը գտնվում է ոչ թե տիեզերքի խորքերում, այլ շատ ավելի մոտ՝ մերձերկրյա ուղեծրում։

Relay 2 արբանյակը․ ձայն անցյալից

Հետազոտողները պարզել են, որ ռադիոպայթյունը եկել է NASA-ի Relay 2 արբանյակից, որն արձակվել էր 1964 թվականին՝ հեռուստատեսային և հեռախոսային ազդանշաններ փոխանցելու համար։ Սարքն իր առաքելությունն ավարտել է 1967 թվականին և այդ ժամանակվանից համարվում էր «մեռած»՝ ակտիվության որևէ նշան ցույց չտալով։ Գիտնականներն առաջ են քաշել երկու վարկած, որոնք բացատրում են անսպասելի ազդանշանը․

Էլեկտրաստատիկ լիցքի կուտակում։ Տասնամյակների ընթացքում ուղեծրում գտնվելիս արբանյակը կարող էր լիցք կուտակել, որն ազատվել է հզոր ռադիոիմպուլսի տեսքով։
Միկրոմետեորիտի հարված։ Փոքրիկ տիեզերական օբյեկտի հետ բախումը կարող էր ստեղծել պլազմային ամպ, որն էլ առաջացրել է ռադիոպայթյունը։

Նշանակությունը աստղագիտության համար

Այս հայտնագործությունն ընդգծում է տիեզերքն ուսումնասիրելիս ազդանշանների մանրակրկիտ զտման (ֆիլտրման) կարևորությունը։ Արտագալակտիկական երևույթների տեղ ընդունված ռադիոպայթյունները կարող են ունենալ երկրային ծագում, ինչը պահանջում է տվյալների ավելի խիստ վերլուծություն։ Այս դեպքը նաև ցույց է տալիս, որ նույնիսկ «մեռած» արբանյակները կարող են անսպասելիորեն «խոսել»՝ խանգարումներ ստեղծելով ժամանակակից դիտարկումների համար։

Տիեզերական աղբի վերահսկման հեռանկարները

Relay 2-ից ստացված ազդանշանը նոր հնարավորություններ է բացում տիեզերական աղբին հետևելու համար։ Գիտնականները ենթադրում են, որ նմանատիպ ռադիոպայթյունները կարող են օգտագործվել Երկրի ուղեծրում գտնվող հին արբանյակները և բեկորները հայտնաբերելու և մշտադիտարկելու համար։ Սա հատկապես արդիական է՝ հաշվի առնելով, որ ուղեծրում կա ավելի քան 27 հազար օբյեկտ, ներառյալ չգործող արբանյակներ և հրթիռների բեկորներ։

Նման ազդանշանների վերլուծության մեթոդների մշակումը կարող է օգնել ստեղծելու հնարավոր բախումների մասին վաղ նախազգուշացման համակարգեր, ինչը կբարձրացնի ժամանակակից տիեզերական առաքելությունների անվտանգությունը։

Եզրակացություն

Relay 2 արբանյակից ստացված անսպասելի ռադիոազդանշանը, որն արձակվել էր ավելի քան կես դար առաջ, հիշեցում դարձավ այն մասին, թե որքան գաղտնիքներ է դեռ պահում տիեզերքը, նույնիսկ Երկրին մոտ։ Ավստրալացի աստղագետների հայտնագործությունը ոչ միայն ընդգծում է տիեզերական ազդանշանների մեկնաբանման բարդությունը, այլև նոր հեռանկարներ է բացում ուղեծրում գտնվող օբյեկտների ուսումնասիրության և վերահսկման համար։ Այս դեպքը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ անցյալի «մեռած» տեխնոլոգիաները կարող են իրենց ներդրումն ունենալ ապագայի գիտության մեջ։