Այսօր՝ 01 փետրվարի 2023թ., 00:00
Անգլիայում հայտնաբերել են մոտ 30 հազվագյուտ կիսաթանկարժեք քարեր, որոնք տերերը ավելի քան 2000 տարի առաջ են կորցրել Հայաստանում սպասվում է կապիտալի տոտալ վերաբաշխում. ովքե՞ր են առաջնային հարվածի տակ Ռուբեն Վարդանյանի այցը համայնքներ հակասական տրամադրություններ է առաջացրել արցախցիների շրջանում Իրանի հայ համայնքն ու հայկական եկեղեցին չեն ընդունել Աննա Հակոբյանին. բացառիկ մանրամասներ նրա այցից Փորձել են «կոնտակտի դուրս գալ», բայց մերժվել են Նախկին քաղաքապետն ու նախկին թաղապետը խնամի են դառնում ՔՊ դռնփակ նիստում որոշում կայացվեց. Վահան Նարիբեկյանը կհեռանա Ակտիվ աշխատանքներ է տանում Շարլ Ազնավուրի որդին Եթե այս շոուն հաջող ընթանա, հաջորդ զոհը լինելու է Գեղամ Մանուկյանը Նախկին պատգամավորի որդին դատի է տվել Երեւանի շամպայն-գինիների գործարանի կառավարմամբ զբաղվող հորեղբորը Ֆրանսիան եւ Ավստրալիան նախատեսում են Ուկրաինայի համար արկերի համատեղ արտադրություն սկսել Մեծ Բրիտանիայի կողմից Ուկրաինային փոխանցված տանկերը մինչեւ ամառ առաջնագծում կլինեն․ Ուոլես Հռոմի պապը կրկին կոչ է արել ապաշրջափակել Լաչինի միջանցքը Երկարատեւ պատերազմը լուրջ խնդիրներ կստեղծի ԱՄՆ-ի, Ուկրաինայի եւ մնացած աշխարհի համար. RAND ԱՄՆ ՌՕՈՒ-ն եւ «մեկ այլ երկիր» մասնակցել են ԻԻՀ ռազմական համալիրի վրա ԱԹՍ-ների հարձակմանը․ ԶԼՄ Կատարը Իրանին է փոխանցել միջուկային գործարքի մասնակիցների ուղերձները Հայտնի են «Ոսկե արծիվ» մրցանակաբաշխության հաղթողների անունները Նոր Զելանդիայում երրորդ օրը շարունակ ջրհեղեղներ եւ սողանքներ են Սաբատո դե Սարնոն նշանակվել է Gucci-ի ստեղծագործական տնօրեն Բանտերով կամ աքսորով ոչ կվախեցնես, ոչ էլ՝ կվերացնես. Պատգամավորը` ՀՅԴ-ականի մուտքը Հայաստան արգելելու մասին Չինաստանը վերսկսել է կանոնավոր վիզաների տրամադրումը Ճապոնիայի քաղաքացիներին Երկրաշարժ Իրանում. այն զգացվել է Սյունիքի մարզում՝ 3-4 բալ, Վայոց ձորի մարզում ՝ 3 բալ, Արարատում՝ 2-3 բալ ուժգնությամբ Օլաֆ Շոլցն ասել է, որ թույլ չի տա պատերազմ տեղի ունենա ՆԱՏՕ-ի եւ ՌԴ-ի միջեւ Մոուրինյո․ Շնորհավորում եմ «Նապոլիին» առաջնությունում տիտղոսի առթիվ Հեղուկներով դիետա ՆԱՏՕ-ի նախկին գեներալը կդառնա Չեխիայի հաջորդ նախագահը Անչելոտին դժգոհ է «Ռեալի» կազմից Շոլցը կոչ է արել շուտափույթ ավարտել ԵՄ-ի եւ Mercosur-ի միջեւ ազատ առեւտրի համաձայնագրի շուրջ բանակցությունները Նիկոլայ Դրոզդովը տեղափոխվել է վերակենդանացման բաժանմունք․ ԶԼՄ Ինչպե՞ս է Երկրի միջուկը միլիարդավոր տարիներ շարունակ մնացել նույնքան տաք, որքան արևի մակերեսը Իսրայելը մտադիր է «ահաբեկիչների ընտանիքներին» զրկել մի շարք իրավունքներից «Չելսին» ներկայացրեց նորեկին Ճակատամարտ ուկրաինական տիտանի համար. Newsweek Հայտնի է աշխարհի ամենագեղեցիկ տղամարդը Իտալիան Լիբիայի հետ 8 միլիարդ դոլար արժողությամբ գազային պայմանագիր է կնքել Սուրբ Պատարագ և ընդունելություն Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում Բանակի օրվա առիթով ԱՄՆ-ն Ադրբեջանի դեմ երբեք պատժամիջոց չի կիրառելու. Սուրեն Սարգսյան Պակիստանի հարավում ուղեւորատար ավտոբուսը ձորն է ընկել, ինչի հետեւանքով զոհվել է 40 մարդ Օդի ջերմաստիճանը վաղը ցերեկը կբարձրանա 1-3 աստիճանով. Եղանակը Հայաստանում Հնդկաստանի ՌՕՈՒ երկու կործանիչներ զորավարժությունների ժամանակ օդային բախումից հետո կործանվել են ԱՄՆ գանձապետարանի բարձրաստիճան պաշտոնյան ԱՄԷ-ին եւ Թուրքիային կզգուշացնի, որպեսզի չխուսափեն Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցներից Լոս Անջելեսում թալանել են ռեփեր Դրեյքի առանձնատունը Փհենյանը հերքում է ՌԴ-ին հրթիռներ մատակարարելու մասին Վաշինգտոնի մեղադրանքները Թուրքերը նախազգուշացրել են ԱՄՆ-ում եւ Եվրոպայում «այլատյացության եւ ռասիստական ​​հարձակումների» մասին Ադրբեջանական բանակի ինքնաթիռը Ադրբեջան է ժամանել Թուրքիայից․ տելեգրամյան ալիք ՊՍԺ-ն համաձայնության է հասել «Ինտերի» ֆուտբոլիստի հետ Ուսման Դեմբելեն վնասվածք է ստացել Լոս Անջելեսում հայերը բողոքի ցույց և քայլարշավ են կազմակերպել դեպի Ադրբեջանի հյուպատոսարան Թրամփը խոստացել է կառուցել «անթափանց գմբեթ»՝ ԱՄՆ-ին միջուկային հրթիռային հարձակումներից պաշտպանելու համար Ամերիկացի գեներալը 2025-ին թվականին Չինաստանի հետ պատերազմ է կանխատեսում Մահացել է Television ռոք խմբի մենակատար Թոմ Վերլենը Կրեմլը բացատրել է, թե ինչու է դասակարգել տնտեսական տվյալները Առանց որևէ պատճառաբանության արգելվել է ՀՅԴ-ական Նժդեհ Գարագավորյանի մուտքը Հայաստան ԱՄՆ-ն ուրախ կլինի, եթե Էրդողանի փոխարեն Թուրքիան նախագահի ավելի լիբերալ գործիչ. միջազգայնագետ Իրանի ՊՆ-ն հայտնել է Սպահանի պաշտպանական համալիրի ուղղությամբ ԱԹՍ հարձակումները հետ մղելու մասին Իրանում երկրաշարժի հետեւանքով տուժել է ավելի քան 500, զոհվել՝ 2 մարդ Պերուի խորհրդարանը դեմ է նախագահական ընտրությունների հետաձգմանը ԵՄ-ն միլիոնավոր եվրոներ կհատկացնի Ուկրաինայի ատոմային էներգիայի զարգացման համար «Փյունիկը» պարտվեց «Խիմկիին» Պամելա Անդերսոնը խոստովանել է, որ հուշերի վրա աշխատելիս գիրացել է 11 կիլոգրամով Եթե հաջողվի ՌԴ-ին դուրս մղել Հարավային Կովկասից, այստեղ ԱՄՆ շահերը կարող է սպասարկել Թուրքիան. Սուրեն Սարգսյան Թուրքիան Իրանից տեղեկություններ է սպասում Ադրբեջանի դեսպանատան վրա հարձակման վերաբերյալ․ Չավուշօղլու «Ալաշկերտը» պարտվեց «Պոդբեսկիձիեին» Էրդողանի ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ Եվրոպան պետք է միջոցներ ձեռնարկի Ղուրանի պաշտպանության համար Ադրբեջանի նախագահն առաջարկել է բարեփոխել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը Իսրայելի ոստիկանությունը Երուսաղեմում տեղի ունեցած հրաձգությունը որակել է որպես ահաբեկչություն Դունյա Միյատովիչն ընդգծել է Լեռնային Ղարաբաղ միջազգային առաքելությունների անխոչընդոտ մուտքի ապահովման կարեւորությունը Թուրքական ընկերությունը ՆԱՏՕ-ի շտաբերի միջեւ հետախուզական տվյալների փոխանցման համար ծրագրային ապահովում է մշակում Ադրբեջանն ամբողջությամբ անջատել է Հայաստանից Արցախ գազամատակարարումը Ի՞նչ է ChatGPT-ն և արդյո՞ք ժամանակն է հրաժեշտ տալու Google որոնողական համակարգին Չեխիայի նախագահի ընտրություններում առաջատարը պաշտոնաթող գեներալ Պետր Պավելն է՝ 53,9% ձայներով Նախկինի պես կարծում ենք, որ Հայաստանի հետ խաղաղության պայմանագիրը պետք է ստորագրվի․ Ալիեւ 5 խաղացող հեռացել է «Ալաշկերտից» Ճապոնիայում շուրջ 10 հազար տուն մնացել է առանց ջրի, օգնության է կանչվել բանակը Ձմեռային դիետա․ մրգային բեռնաթափում Աֆրիկան գործընկերներից 30 մլրդ դոլար կստանա պարենային ինքնիշխանության ապահովման համար Գիտնականները Ծիր Կաթինի աստղերի նոր քարտեզի են կազմել, որի վրա 3,3 միլիարդ օբյեկտ կա Եգիպտոսի նախագահը ժամանեց Երևան Ո՞ւմ է ձեռնտու Թեհրանում Ադրբեջանի դեսպանատան վրա հարձակումը․ «Рыбарь» ԱՄՆ-ում քսան տարբեր կազմակերպությունների ներգրավմամբ, ձևավորվել է Save Karabakh կոալիցիան
Հարցում

Հայաստանը պետք է Ֆրանսիայի թանգարանից հետ բերի Ցեղասպանության հինգ զոհերի գանգերը․ Հարութ Սասունյան

2022 թվականի նոյեմբերի 28-ին «Նյու Յորք թայմս» թերթը հրապարակել է լրագրող Կոնստանտ Մեհյոյի ցնցող հոդվածը՝ «Փարիզի թանգարանն ունի 18 հազար գանգ. դժվար է ասել, թե դրանք ումն են» վերնագրով։

Հոդվածը բացահայտում է, որ Փարիզի Մարդու թանգարանում պահվում է «մարդկային աճյունների հսկայական հավաքածու»: Այս թանգարանի նկուղում գտնվում են «18 հազար գանգեր, որոնց թվում են աֆրիկյան ցեղերի առաջնորդների, կամբոջացի ապստամբների և Օվկիանիայի բնիկ մարդկանց աճյունները: Դրանցից շատերը հավաքվել են նախկին ֆրանսիական գաղութներում։ Հավաքածուն ներառում է նաև ավելի քան 200 բնիկ ամերիկացիների գանգեր, այդ թվում՝ Սիու և Նավահո ցեղերի գանգերը։ Մետաղական դարակների վրա ստվարաթղթե արկղերում պահվող աճյունները կազմում են մարդկային գանգերի ամենամեծ հավաքածուներից մեկն աշխարհում՝ ընդգրկելով դարեր և ներառելով աշխարհի բոլոր անկյունները»: Գանգերից հինգը պատկանում են Հայոց ցեղասպանության զոհերին։ Թանգարանը չի հրապարակել 18 հազար գանգերի ինքնությունը՝ վախենալով փոխհատուցման հայցերից:

Ես կարդացել եմ Ֆրանսիայի Սենատի հանձնաժողովի 2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ի զեկույցը թանգարանում աճյունների ճակատագրի վերաբերյալ առաջարկվող օրենքի քննարկման մասին: Այդ հանդիպման ժամանակ առաջարկվող օրենքի համահեղինակ սենատոր Քեթրին Մորին-Դեսային հայտարարեց՝ «զարմանալի է, որ մեր հավաքածուներում հայտնաբերում ենք գանգեր Հայոց ցեղասպանության ժամանակվանից»։ Առաջարկվող օրենքի մեկ այլ համահեղինակ, սենատոր Պիեռ Ուզուլիասը հավելեց. «Ես ընկճված էի իմանալով, որ Դեյր-էզ Զորում [Սիրիա] հայտնաբերված Հայոց ցեղասպանության զոհերի հինգ հայկական գանգեր դեռևս գտնվում են Մարդու թանգարանի հավաքածուներում»։

Քանի որ «Նյու Յորք թայմսի» թղթակից Մեհյոն իր հոդվածում նշել էր, որ ինքը գաղտնի փաստաթղթեր է ձեռք բերել թանգարանում գտնվող մարդկային աճյունների մասին, ես գրեցի նրան՝ հարցնելով, թե արդյոք այդ փաստաթղթերը պարունակո՞ւմ են մանրամասներ Հայոց ցեղասպանության հինգ զոհերի գանգերի վերաբերյալ: Նա ինձ տեղեկացրեց, որ դրանք կանանց գանգեր էին, որոնք ֆրանսիացի նախապատմության մասնագետ Էմանուել Պասեմարը հավաքել էր Սիրիայում իր հետազոտությունների ժամանակ 1925-1926 թվականներին: Ֆրանսիական նախապատմության ընկերության տեղեկագիրը հաղորդում է, որ Պասեմարը դասախոսություն է կարդացել Փարիզի Սորբոնի համալսարանում 1927 թվականի փետրվարի 16-ին, որի ընթացքում նա նկարագրել է իր ճանապարհորդությունը դեպի Եփրատ գետի ափերը Սիրիայում:
Մեհյոն իր հոդվածում գրել է, որ «չնայած Ֆրանսիան առաջատար է Եվրոպայում գաղութատիրության ժամանակաշրջանի գտածոների՝ մարդու ձեռքով ստեղծված մշակութային առարկաների հավաքածուների հետաքննման և վերադարձի հարցում, սակայն աճյունների հարցում նա հետ է մնում իր հարևաններից»: Աճյունների պահանջատերը պետք է ապացուցի ժառանգական կապը։ Այնուամենայնիվ, «ցանկացած վերադարձ ֆրանսիական օրենսդրությունը դարձրել է ծանր ու ժամանակատար գործընթաց»:

Մեհյոն հավելել է. «Ինչպես 19-րդ դարի մյուս թանգարանները, Մարդու թանգարանն ի սկզբանե եղել է ամբողջ աշխարհից հավաքված իրերի պահոց: Գանգերը հավաքվել են հնագիտական պեղումների և գաղութային արշավների ժամանակ, երբեմն զինվորների կողմից, որոնք գլխատել են դիմադրության մարտիկներին։ Աճյունները, որոնք գնահատվել են այժմ վարկաբեկված ռասայական գիտության բնագավառում աշխատող հետազոտողների կողմից, այնուհետև հարաբերական մոռացության են մատնվել: 1989 թվականին Ֆիլիպ Մենեսիեն՝ [թանգարանի] վարիչը, կազմել է հավաքածուի առաջին շտեմարանը: Դա նրան հնարավորություն է տվել բացահայտել հարյուրավոր, ինչպես նա է անվանել «հնարավոր վիճարկելի» գանգեր՝ հակագաղութային մարտիկների և բնիկ մարդկանց աճյունները, որոնք հավաքվել էին որպես պատերազմի ավար կամ թալանվել էին հետախույզների կողմից, որոնք կարող էին պահանջել այն մարդիկ, որոնք ցանկանում էին հարգել իրենց նախնիների հիշատակը»:

Բնագիտական պատմության թանգարանի բարձրաստիճան պաշտոնյա Քրիստին Լեֆևրը, որը վերահսկում է Մարդու թանգարանը և Մարտին Ֆրիսը, որը պատասխանատու է թանգարանի ժամանակակից մարդաբանության հավաքածուների համար, Մեհյոյին ասել են, որ տեղեկատվությունը չի հրապարակվել գաղտնիության, վախի, հակասությունների և որոշ աճյունների ինքնության վերաբերյալ անորոշության պատճառով: «Բայց մի քանի ակադեմիկոսներ և օրենսդիրներ ասում են, որ թանգարանի դիրքորոշումը բխում է ավելի մեծ մտահոգությունից, որ թափանցիկությունը կարող է բացել փոխհատուցման պահանջները», գրել է Մեհյոն: «Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում Ֆրանսիան վերադարձրել է մոտ 50 աճյուններ, այդ թվում՝ Հարավային Աֆրիկային, Նոր Զելանդիային և Ալժիրին»։

Մեհյոն բացատրել է, որ «խնդիրներն ավելի են բարդանում, քանի որ պետական թանգարանների հավաքածուներում գտնվող իրերը պատկանում են ֆրանսիական պետությանը և չեն կարող փոխել իրենց սեփականությունը, քանի դեռ դրանց վերադարձի օրենքը չի քվեարկվել՝ մի ծանր գործընթաց, որը երբեմն ստիպել է Ֆրանսիային աճյունները փոխ տալ՝ սեփականությունը զիջելու փոխարեն: Ֆրանսիայի մշակույթի նախարարության ներկայացուցիչն ասել է, որ պաշտոնյաներն աշխատում են մի համապարփակ օրենքի վրա՝ կարգավորելու մարդկային աճյունների ապագա վերադարձը»: Ֆրանսիայի կառավարությունը դեռ պետք է ընդունի «Սենատի կողմից հունվարին ընդունված օրինագիծը, որը կվերացնի խորհրդարանի կողմից յուրաքանչյուր փոխհատուցում հաստատելու անհրաժեշտությունը»:

Ֆրանսիայի Սենատի հանձնաժողովի լսումների ժամանակ, անդրադառնալով Հայոց ցեղասպանության զոհերի գանգերին, սենատոր Ուզուլիասը իր գործընկերներին ասաց. «Սա անհանդուրժելի է: Մենք վտանգում ենք խոշոր դիվանագիտական հակամարտություն որոշ երկրների հետ, երբ նրանք իմանան մեր հավաքածուների բովանդակության մասին: Ժամանակն է դադարեցնել սա: Մենք այլևս չենք կարող ապրել դիակներով մեր պահարաններում»։

Այժմ, երբ հայերն իմացել են Ֆրանսիայի թանգարանում պահվող Հայոց ցեղասպանության հինգ զոհերի գանգերի մասին, առաջարկում եմ Հայաստանի կառավարությանը Փարիզում իր դեսպանատան միջոցով անհապաղ խնդրանքով դիմել այս գանգերը Հայաստան վերադարձնելու համար, որպեսզի դրանք իրենց հանգրվանը գտնեն Երևանում Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրի մերձակայքում։ Այս զոհերն արժանի են պատշաճ հուղարկավորության՝ մեկ դար ֆրանսիական թանգարանի նկուղում արկղերի մեջ պահվելուց հետո:

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա կուրիեր» թերթի հրատարակիչ
www.TheCaliforniaCourier.com

Հետևեք մեզ Telegram-ում
website by Sargssyan